Кепска будзе! (Багушэвіч)

🤖

Гэты пераказ створаны з дапамогай штучнага інтэлекту. Ён яшчэ не прайшоў рэдактарскую праверку і можа змяшчаць памылкі.

👶

Францішак Багушэвіч

Кепска будзе!

бел. лацін. Kiepska budzie! · 1891

Кароткі змест верша

Арыгінал чытаецца за 13 хвілін

Мікразмест

Хлопец з беларускай вёскі атрымаў пры хрышчэнні дзіўнае імя праз памылку кумы. Пасля смерці бацькоў яго выхаваў айчым. Праз імя трапіў у турму, але айчым дапамог даказаць памылку і вызваліць яго.

Вельмі кароткі змест

Беларуская вёска, 1860-я гады. Бацька галоўнага героя, калі той нарадзіўся ў сакавіку, прадказаў яму цяжкі лёс.

Хрысціць дзіця было няпроста: мост праваліўся, і хрысцілі яго вадой з ракі. Праз памылку кумы хлопца назвалі Аліндаркам. Неўзабаве памерла маці, бацька ажаніўся, але пачаў піць і скончыў жыццё самагубствам. Хлопца ўзяла да сябе цётка, а потым аддала на выхаванне чужому чалавеку.

Калі Аліндарку споўнілася дваццаць гадоў, у хату завітаў ураднік.

Аліндарка (Скаліндарка, Каліста) — апавядальнік, малады хлопец каля 20 гадоў, сірата, працавіты і спагадлівы, жыве з айчымам, трапляе ў турму праз непаразуменне з імем.

Даведаўшыся пра незвычайнае імя хлопца, ён западозрыў яго ў хаванні ад рэкруцтва. У турме Аліндарка задумаўся пра каштоўнасць волі.

Як ужо ж скаціна тая
Або гадзіна праклята
І та цану волі знае,
Што ж для нашага-то брата,
Меўшы розум не скацінны,
Як знаць волю мы павінны?..

Айчым не пакінуў пасынка ў бядзе: сабраў усе неабходныя паперы, даказаў, што хлопец сапраўды Каліста, і дамогся яго вызвалення. Восенню Аліндарка вярнуўся ў родную вёску.

Рэклама

Падрабязны пераказ

Падзел пераказу на часткі – умоўны.

Нараджэнне і хрышчэнне. Прадказанне бацькі

Як я толькі нарадзіўся -
Бацька сказаў: «Кепска будзе!»
Ну дык жа ж не памыліўся:
Здзекавалісь Бог і людзе.

Нарадзіўся хлопец у сакавіку, у цяжкі для гаспадаркі час. У хаце не было ні хлеба, ні бульбы, ні дроў. Для хрышчэння трэба было пазычыць грошы, прадаць каня ці карову.

Бацька — родны бацька Аліндаркі, бедны селянін сярэдніх гадоў, удавец, змораны горам і нястачай.

Праз тыдзень павезлі дзіця хрысціць у Макрова. Але ў Аборках мост сарвала, і дзіця было слабое. Кума сама зачарпнула вады з Беразіны і тройчы абліла хлопчыка.

Кума хрысціць слабога немаўля рачной вадой

Вярнуўшыся дадому, кумы добра выпілі і разышліся.

Кума — жанчына, якая хрысціла Аліндарку, хітрая і знаходлівая.

На наступны дзень маці пайшла да кумы даведацца пра імя дзіцяці. Кума схлусіла, што ксёндз даў імя з календара. Маці, вярнуўшыся дадому, пачала называць сына Аліндаркам, хоць такога імя і не існавала.

Смерць бацькоў і сіроцкае дзяцінства

Пасля нараджэння сына справы ў сям'і пайшлі яшчэ горш. Здох конь, пала цялушка. Маці, не вытрымаўшы гора, захварэла і праз тры гады памерла.

Аліндарка застаецца без маці пасля трох гадоў яе хваробы

Маці — маці Аліндаркі, памерла праз тры гады пасля яго нараджэння, клапатлівая і любячая.

Аліндарка — апавядальнік, хлопчык 3 гадоў, сын бедных беларускіх сялян, які страціў маці.

А мне чагось, сам не знаю,
Смутна, цяжка, цякуць слёзы.
Рос я гэтак за вачыма,
Ужо трэйчы спавядаўся

Бацька, застаўшыся адзін, спрабаваў жаніцца зноў, але ніхто не хацеў ісці за беднага ўдаўца з малым дзіцём. Адна сказала, што выйдзе, калі ён аддасць сына ў людзі. Бацька, не вытрымаўшы гора, пачаў піць і неўзабаве павесіўся каля плота.

Пасля смерці бацькі Аліндарку ўзяла да сябе цётка, але і яна хутка памерла. Хлопец стаў круглым сіратой. Айчым, які ўзяў яго да сябе, быў добрым чалавекам і ставіўся да Аліндаркі як да роднага сына.

Айчым — другі бацька Аліндаркі, добры і спагадлівы чалавек, які прыняў сірату як роднага сына і змагаўся за яго вызваленне.

Арышт і вайсковая служба

Аднойчы да іх у хату завітаў ураднік. Убачыўшы Аліндарку на печы, ён пачаў распытваць пра яго. Праз тыдзень прыехаў асэсар і абвінаваціў хлопца ў ухіленні ад вайсковай службы.

Асэсар — чыноўнік, які арыштаваў Аліндарку, груба абыходзіўся з людзьмі.

У турме, як у тым гробе,
Ў адну твар усіх паробе!
Ішлі, ішлі гэтак з гоні.
А смрод такі, што ад воні
Мне аж дух у грудзях спёрла,
Як бы цісне хто за горла.

Аліндарку разам з айчымам арыштавалі.

Асэсар загадвае весці Аліндарку і айчыма ў астрог

Іх з айчымам замкнулі ў цёмным карцары. Пасля ночы ў холадзе Аліндарка ўбачыў у шчыліне прамень святла і прыняў яго за знак Божай ласкі.

Аліндарка прымае прамень святла за знак Божай ласкі

Неўзабаве іх перавялі ў агульную камеру. Там ён сустрэў шмат зняволеных, якія навучылі яго, як паводзіць сябе на допытах. На ўсе пытанні ён адказваў, што нічога не ведае пра сваё паходжанне.

Судзебнік — малады чыноўнік, які вёў допыт Аліндаркі, хуткі і жвавы.

Помні, - кажа, - мяне, сыну,
А я хіба што сам згіну,
А цябе вярну да вёскі,
Хіба б ужо гнеў быў Боскі
Або б Праўда гдзесьці змёрла!

Айчым не пакінуў Аліндарку ў бядзе. Ён сабраў усе неабходныя паперы, даказаў, што хлопец быў ахрышчаны як Каліста, а Аліндаркам яго празвалі праз памылку кумы. Праз некаторы час Аліндарку вызвалілі.

От, здаецца б, і не еўшы
Быў бы сыты на свабодзе,
Як той кролік у гародзе.
Тут, здаецца, і сканаў бы,
За свабоду жыццё б даў бы!

Новы асэсар быў больш спагадлівым за папярэдняга.

Новы асэсар — чыноўнік, які змяніў першага асэсара, больш спагадлівы і цярплівы чалавек.

Ён уважліва разгледзеў справу і вызваліў Аліндарку. Хлопец вярнуўся дадому ў той жа дзень, калі яго хрысцілі - у сакавіку.

Айчым дамагаецца вызвалення Аліндаркі з астрога

Так спраўдзілася прадказанне бацькі пра тое, што «кепска будзе», але дзякуючы дапамозе айчыма ўсё скончылася добра.

За аснову пераказу ўзята выданне паэмы са зборніка «Творы» (Мінск: Мастацкая літаратура, 1991). Ілюстрацыі створаны з дапамогай ШІ.