Вельмі кароткі змест
Горад Полацк. У меншага сына полацкага князя нарадзілася дачка Прадслава, якая з малых гадоў вызначалася любоўю да кніг.
_(12_%D0%BB%D0%B5%D1%82).jpg)
Слава пра яе розум і красу разышлася па гарадах, і князі прасілі яе за сваіх сыноў. Калі ёй споўнілася дванаццаць, бацька вырашыў выдаць яе замуж, але яна патаемна пайшла ў манастыр і прыняла манаства з іменем Еўфрасіння.
З дазволу епіскапа яна жыла ў келлі пры Святой Сафіі і перапісвала кнігі. Пасля бачання ангела епіскап перадаў ёй месца Святога Спаса, дзе яна заснавала манастыр, збудавала дзве царквы і прывезла з Царграда абраз Багародзіцы.
Уладзіўшы манастыры, яна з братам Давідам і Еўпраксіяй пайшла ў Іерусалім, дзе малілася ў гроба Гасподняга:
Госпадзе Іісусе Хрысце, Сыне Божы, Які нарадзіўся ад Вечнадзевы Марыі дзеля нашага паратунку! Ты казаў: "Прасіце і атрымаеце".
Неўзабаве яна занядужала, праз 24 дні прыняла прычасце і памерла; Давід, Еўпраксія і іншыя пахавалі яе ў Іерусаліме, а аўтар завяршыў жыціе пахвалой Еўфрасінні і Полацку.
Падрабязны пераказ
Дзяленне пераказу на раздзелы — рэдакцыйнае.
Уступ: пахвала праведным і заклік да слухачоў
Аповесць пачыналася з пахвалы Госпаду Богу і праведным, якія жывуць вечна пасля смерці. Аўтар звяртаўся да ўсіх, хто вядзе ангельскае жыццё, запрашаючы іх на духоўную трапезу.
Хачу бо даць вам трапезу з такіх страваў, каб, паеўшы, узвесялілі вы свае душы. Бо гэтая трапеза ад страваў нятленных — не тая, што дае асалоду гартані...
Далей аўтар заклікаў дабрачынных слухачоў — князёў, баяр і простых людзей — уважліва паслухаць казань пра жыццё найпадобнейшай Еўфрасінні.
Нараджэнне, дзяцінства і кніжная навука Прадславы
У горадзе Полацку жыў князь Усяслаў, у якога было многа сыноў. Ад аднаго з іх, меншага сына Георгія, нарадзілася дзяўчынка, якую назвалі Прадславаю.
Дзяўчынка расла пад наглядам карміцелькі і выявіла надзвычайныя здольнасці да кніжнай навукі яшчэ да паўналецця. Слава пра яе мудрасць і прыгажосць разышлася па ўсіх гарадах, і многія слаўныя князі жадалі заручыць яе са сваімі сынамі, аднак бацька кожны раз адказваў, што спраўдзіцца толькі воля Госпада.
Адмова ад замужжа і тайны пастрыг у манашкі
Калі Прадславе споўнілася дванаццаць гадоў, найбольш слаўны з князёў папрасіў выдаць яе за свайго сына, і бацька пачаў гаварыць пра гэта з жонкаю. Прадслава ж, пачуўшы такую размову, задумалася пра марнасць зямной славы і княжання, параўноўваючы іх з подзвігамі жанчын, якія прысвяцілі сябе Богу.
Што ж учынілі нашыя роды, якія былі да нас? Жаніліся і выходзілі замуж і княжылі, але не вечна жылі; жыццё іх праплыло, і загінула, іхняя слава, быццам прах, горай за павуцінне.
Вырашыўшы прысвяціць сваё жыццё Богу, дзяўчына пакрыёма ад бацькоў пайшла ў манастыр, дзе ігуменняю была княгіня Раманава.
.jpg)
Ігумення спачатку сумелася, баючыся гневу бацькі дзяўчыны і шкадуючы яе маладосць, але Прадслава пераканала яе, кажучы пра марнасць бачнага і вечнасць нябачнага.
Усё відочнае на гэтым свеце прыгожае і слаўнае, але хутка мінае, як сон, альбо вяне, бы квет; вечнае ж і невідочнае ў вяках жыве, як гаворыць Пісанне...
Ігумення пагадзілася выканаць яе волю, і іерэй пастрыг дзяўчыну, даўшы ёй імя Еўфрасіння.
Смутак бацькі і першыя подзвігі ў манастыры
Даведаўшыся пра пастрыг дачкі, бацька ў роспачы прыехаў у манастыр, плакаў і наракаў на яе рашэнне, не разумеючы, чаму дачка не паведаміла яму раней пра свой намер. Еўфрасіння ж не паддалася на яго ўгаворы і смутак, а засталася жыць у манастыры, пераўзыходзячы ўсіх сясцёр у пасце, малітвах і начным чуванні, руплівая, нібы пчала, што збірае мёд у соты.
Келля пры Святой Сафіі і трайное яўленне ангела
Пажыўшы некаторы час у манастыры, Еўфрасіння папрасіла епіскапа Ілью дазволіць ёй жыць у мураванай келлі пры царкве Святой Сафіі.
Атрымаўшы дазвол, яна пачала перапісваць кнігі, а прыбытак ад продажу аддаваць бедным. Аднойчы ноччу яна ўбачыла ва сне, як ангел павёў яе да царквы Святога Спаса ў месцы, званым Сяльцом, і сказаў, што менавіта там ёй належыць быць. Гэтае бачанне паўтарылася тройчы за адну ноч, і Еўфрасіння, прачнуўшыся, славіла Бога і чытала псалмы. Той жа ноччу ангел явіўся і епіскапу Ілью, загадаўшы яму перавесці Еўфрасінню ў тую царкву, бо, як казаў ангел, малітва яе ўзыходзіць да Госпада, нібы духмянае міра.
Дар епіскапа Ільі і перасяленне ў Сяльцо
Епіскап прыйшоў да Еўфрасінні і расказаў ёй пра сваё бачанне, прапанаваўшы перасяліцца ў цэркаўку Святога Спаса ў Сяльцы. Пасля гэтага ён паклікаў сведкамі князя Барыса і бацьку Еўфрасінні Георгія, а таксама пачэсных мужоў, і пры іх усіх аддаў Еўфрасінні месца Святога Спаса назаўжды.
Атрымаўшы багаславенне, Еўфрасіння тае ж ночы разам з адной манашкай прыйшла на месца Сяльцо, увайшла ў царкву і прамовіла малітву, дзе згадала, што нічога не ўзяла з сабою, апрача кніг і трох хлябоў.
Не насіце з сабою нічога, апрача посаха... Я ж, слухаючыся слова Твайго, прыйшла на гэтае месца, нічога не ўзяўшы з сабою, маючы ў сабе толькі слова Тваё...
Пастрыжэнне сястры Градзіславы і князёўны Звеніславы
Еўфрасіння папрасіла бацьку адпусціць да яе сястру Градзіславу, каб навучыцца грамаце, і пастрыгла яе ў манашкі пад імем Еўдакія, не спытаўшы бацькавай згоды загадзя.
.jpg)
Бацька, даведаўшыся пра гэта, вельмі раззлаваўся і прыехаў у манастыр з плачам і папрокамі, але Еўфрасіння суцешыла яго словамі пра адзінага заступніка — Бога, і бацька з'ехаў дадому. Неўзабаве пасля гэтага да Еўфрасінні прыйшла князёўна Звеніслава, дачка Барыса, якая аддала ўсе свае каштоўнасці манастыру і папрасіла пастрыгчы яе. Яе назвалі Еўпраксіяй.
.jpg)
Будаўніцтва Спаскай царквы, цуды і настаўленні сёстрам
Еўфрасіння загадала пабудаваць каменную царкву Святога Спаса, якую ўзвялі за 30 тыдняў. Пры будаўніцтве адбыліся дзівы: майстру Івану, які кіраваў работамі, некалькі разоў голас на світанку загадваў ісці на будоўлю, а калі не хапіла плітаў для завяршэння вярхоў, Еўфрасіння памалілася, і на наступны дзень пліты цудам знайшліся ў печы.
Слава Табе, Уладар Уседзяржыцель і чалавекалюбча! Ты, Хто даў нам вялікае ўсё, дай і меншае, каб завяршылася царква Твая!
Пасля асвячэння царквы адбылося вялікае свята, і Еўфрасіння, убачыўшы спраўджанае жаданне сэрца свайго, узнесла падзяку Богу, а сясцёр сваіх настаўляла пра неабходнасць духоўнай працы і ачышчэння.
Пастарайцеся ж, дзеці мае, пазбегнуць яго, і ўчыніце сябе вы пшаніцаю чыстай, і змяліцеся ў жорнах уміранасцю, малітвамі, постам, каб чыстым хлебам прынесціся на трапезу Хрыстову!...
Царква Багародзіцы, Эфескі абраз і падрыхтоўка да паломніцтва
Пасля гэтага Еўфрасіння пабудавала другую мураваную царкву — Святой Багародзіцы, і, убачыўшы два вялікія манастыры, узнесла падзяку Богу і пажадала, каб у новай царкве апынуўся абраз Найсвяцейшай Багародзіцы. Яна паслала свайго слугу Міхаіла ў Царград з дарамі, просячы Эфескі абраз, напісаны яшчэ евангелістам Лукам.
Цар і патрыярх выканалі яе просьбу, і абраз прынеслі ў Полацк, дзе Еўфрасіння аздобіла яго золатам і самацветамі. Пасля гэтага яна вырашыла пайсці ў паломніцтва ў Іерусалім, папярэдне даручыўшы кіраванне манастырамі сястры Еўдакіі і пастрыгшы пляменніц — дачок брата Вячаслава.
Іерусалім: пакланенне святыням, хвароба, смерць і пахвала
У падарожжа Еўфрасіння ўзяла з сабою брата Давіда і сястру Еўпраксію. Уся брація і жыхары горада горка плакалі, праводзячы яе. Прайшоўшы шматлікія краіны, яна прыйшла ў Царград, дзе пакланілася святыням, а адтуль накіравалася ў Іерусалім.
Там яна пакланілася гробу Гасподняму, кадзіла яго залатым кадзілам і пасялілася ў Рускім манастыры Святой Багародзіцы. Але неўзабаве занядужала і з-за хваробы не змагла сама схадзіць да Іардана — туды пайшлі замест яе Давід з Еўпраксіяй і прынеслі ёй Іарданскай вады.
Адчуўшы набліжэнне смерці, Еўфрасіння папрасіла манахаў лаўры Святога Савы прыняць яе, аднак жанчын туды не дапускалі, і манахі ўказалі ёй на суседні Феадосіеў манастыр Святой Багародзіцы, дзе хавалі святых жанчын. Пасля 24 дзён хваробы яна прыняла прычасце і аддала душу Богу 24 траўня; Давід з Еўпраксіяй і іншымі пахавалі яе святое цела.
У заканчэнні аповесці аўтар узносіў хвалу памяці Еўфрасінні, называючы яе дапамогай пакрыўджаным і суцяшэннем смуткуючым, і сцвярджаў, што места Полацкае можа ганарыцца такой найпадобнейшай дачкой гэтак жа, як іншыя гарады ганарацца сваімі святымі.
Еўфрасіння — незвядальны квет райскага саду. Еўфрасіння — арол, што, лунаючы ў небе, праляцеў ад захаду і да ўсходу, як промень сонечны, прасвятліў зямлю Полацкую...