Знак бяды (Быкаў)/Раздзел 1
з цыкла «Знак бяды»
Кароткі змест раздзела
У ветраны восеньскі дзень Сцепаніда пасвіла карову Бабоўку каля амаль пустога гасцінца. Яна сядзела ля валуна і сачыла, каб карова не адышла далёка або не выйшла на дарогу.
Цішыня нагадала ёй, як нядаўна па гасцінцы на ўсход адыходзілі войскі. Сцепаніда з мужам Петраком дапамагалі салдатам, якія спыняліся каля іх хутара. Калі адзін баец папярэдзіў пра магчымы бой, яна з каровай схавалася ў Бараннім Логу, а Пятрок застаўся даглядаць сядзібу.
Бою каля хутара не адбылося. Сцепаніда чула самалёты і выбухі ўдалечыні, а ўвечары вярнулася дадому і знайшла Петрака жывым. Пазней высветлілася, што самалёты разбамбілі мост цераз Дзеравянку, таму рух па гасцінцы амаль спыніўся.
За наступныя два месяцы жыццё змянілася. Калгас на Выселках распусцілі, а сваю колішнюю кабылку Сцепаніда і Пятрок не змаглі вярнуць: перад прыходам немцаў яе адправілі на станцыю, адкуль яна не вярнулася. Без каня весці гаспадарку стала цяжка, і Сцепаніда асабліва цаніла Бабоўку, якая карміла іх абаіх.
Сцепаніда баялася новых уладаў і іх мясцовых памагатых. Яна ведала пра забітага чырвонаармейца, павешаных камуністаў і аб’явы з пагрозамі пакарання. Калі Бабоўка выйшла на дарожны насып, гаспадыня сагнала яе ў канаву, каб карова не прыцягвала ўвагі.
З дарогі Сцепаніда агледзела поле і хутар Яхімоўшчына. Зямля ўжо дзесяць гадоў належала калгасу, але яна па-ранейшаму была ёй дарагая. Сцепаніда думала пра дзяцей: Феня паехала вучыцца ў Менск, а Федзьку забралі ў армію. Пра лёс абаіх падчас вайны яна нічога не ведала.
Паблізу з’явіўся Янка Ганчарык — падлетак, які пасвіў чатырох кароў. Сцепаніда шкадавала бедна апранутага хлопца, што жыў у далёкай радні і часта быў галодны. За ім прыйшоў ягоны сабачка Рудзька. Сцепаніда параіла Янку схадзіць па цёплую вопратку і пагадзілася тым часам прыгледзець за яго статкам.
Пакуль Янка бег да Выселак, Сцепаніда гнала яго кароў разам са сваёй. Яна ўспамінала, як раней чакала вечара і вяртання ўсёй сям’і дадому. Цяпер дзеці былі далёка, а побач заставаўся толькі Пятрок.
Нечакана Янка вярнуўся, не дабегшы да вёскі. Напалоханы, ён павярнуў кароў назад і разам са Сцепанідай загнаў статак у кустоўе каля балота. Хлопец спрабаваў жэстамі растлумачыць, што ўбачыў, але яна не зразумела яго і пайшла праверыць сама.
Наблізіўшыся да сасонніку, Сцепаніда пачула стук каля разбуранага моста. Яна прайшла праз гушчар і ўбачыла, як людзі разгружалі бярвенне з падвод. Каля рэшткаў моста стаялі ўзброеныя мужчыны ў незнаёмай форме. Сцепаніда зразумела, што гэта немцы.
Персанажы
Цытаты
Настала новае, як падумаць, дык проста нялюдскае жыццё, што спакваля, але са страшнай няўхільнасцю ўсталёўвалася ў раёне. Ранейшае знікла.
Якая яна ні ёсць, гэта зямелька, гэты пракляты Богам пагорак, празваны Галгофай, а вось шкада яго, як маці шкада нягеглага свайго дзіцёнка. Колькі тут выхадзілі яе немаладыя ўжо ногі, перарабілі яе хворыя рукі!
Дзе цяпер яе дзеткі? Феня дык, можа, яшчэ і нічога, можа, дзе і жывая, калі пашчасціла ад гэтай навалы ўцячы на ўсход і цяпер недзе ў Расеі. А Федзька?
Пасля яна не раз успамінала гэта сваё прадчуванне і дзівілася, як яно правільна падказала ёй набліжэнне таго, што так знянацку перавярнула яе жыццё.
Адзін з іх у шызай казыркастай шапцы нешта паказваў ад сябе ў бакі то левай, то правай рукой і тлумачыў, іншыя заклапочана азіралі рэшткі разбуранага моста, і яна раптоўна з нечаканым страхам уцяміла: то ж немцы!