Знак бяды (Быкаў)/Раздзел 10
з цыкла «Знак бяды»
Кароткі змест раздзела
Немцы ўсталі на хутары яшчэ да світання. Пятрок чуў, як яны насілі ваду і рыхтаваліся да дня. Успамінаючы іх учарашнюю стрыманую вячэру, ён адзначыў строгую вайсковую дысцыпліну.
Пятрок шкадаваў карову Бабоўку, якую забілі немцы. Ён думаў, ці не стала прычынай Сцепанідзіна спроба не аддаваць ім малако, але разумеў, што карову маглі забраць у любым выпадку. Сцепаніда ляжала ў халоднай істопцы моўчкі і нерухома.
У істопку прыйшлі нямецкі кухар і малады салдат у акулярах. Кухар агледзеў засекі, дзежкі і ўсе куткі. Неўзабаве іншыя салдаты ператрэслі істопку, сені і гаспадарчыя пабудовы, раскідалі рэчы і патапталі снапы. Пятрок не разумеў, што яны шукалі.
Калі Пятрок пачуў гук сваёй скрыпкі, ён спалохаўся, што салдаты яе зламаюць або забяруць. Ён папрасіў афіцэра вярнуць інструмент, але той груба прагнаў яго. Праз акно Пятрок убачыў, як салдаты сталі ў строй.
Афіцэр паставіў перад строем кухара, нешта сказаў яму і ўдарыў па шчацэ. Затым ён доўга гаварыў з салдатамі. Пятрок меркаваў, што кухар ў нечым правініўся, і баяўся, каб нямецкі гнеў не абярнуўся супраць іх са Сцепанідай.
Калі салдаты пачалі садзіцца ў машыну, фельдфебель паклікаў Петрака ў гарод. Там ён загадаў за тры гадзіны выкапаць прыбіральню для афіцэра. Пятрок узяў старую рыдлёўку і з палёгкай пачаў працу, бо чакаў горшага.
Машына ад’ехала, але каля хаты застаўся ўзброены вартавы. Карла прапанаваў Сцепанідзе і Петраку мяса забітай Бабоўкі. Сцепаніда адмовілася; Пятрок узяў кавалак, хоць яе позірк яго збянтэжыў. Занесці мяса ў істопку яму не дазволіў вартавы, таму ён паклаў яго каля кухні і пайшоў капаць.
Зямля ў яме хутка стала цвёрдай. Пятрок стаміўся і занепакоіўся, што не паспее ў вызначаны тэрмін. У гэты час на хутар прыйшоў паліцай Гуж і загадаў яму разам са Сцепанідай ісці ў Выселкі выбіраць бульбу для адпраўкі на станцыю.
Пятрок спасылаўся на ўзрост і хворае здароўе, але Гуж настойваў. Сцепаніда таксама не спяшалася падпарадкоўвацца: яна сказала, што кошыкі засталіся ў доме, куды іх не пускаюць. Вартавы не прапусціў туды і самога Гужа.
На хутар вярнулася нямецкая машына. Фельдфебель, не прыняўшы тлумачэнняў Гужа, двойчы ўдарыў паліцая па твары і прагнаў яго. Пятрок узрадаваўся, але фельдфебель адразу спытаў, ці гатовая прыбіральня. Пачуўшы адказ, ён моцна ўдарыў Петрака нагой, і той кінуўся назад у гарод.
Персанажы
Цытаты
«Дысцыплінка, аднак, вашай матары, - падумаў Пятрок з ціхаю зайздрасцю. - Слова начальніка - у іх як закон, усе ядуць, робяць і моляцца па камандзе. Не дзіва, што перамагаюць».
Але ўпэўненасці ў тым не было, Пятрок разумеў, што магло здарыцца так, што ўсё роўна адабралі б карову, - не цяпер, дык пасля, ад'язджаючы. Вядома, лепей было б схаваць. Толькі як схаваеш і дзе?
Узяўшы рыдлёўку, ён пакорна пайшоў за паліцаем да хаты, адчуваючы, як натрудзіў у клазеце паясніцу, і раптам падумаў: а можа, і лепш - далей ад гэтай разрабаванай імі сядзібы, на чыстае поле.
– Не паганяй, не запрэжаная, - спакойна сказала Сцепаніда, кідаючы ў вядро бульбіну.
– Я не паганяю, а прыказываю. Бярыце кашы і марш абодва за мной!