Знак бяды (Быкаў)/Раздзел 11
з цыкла «Знак бяды»
Кароткі змест раздзела
Раніцай немцы ператрусілі сядзібу Сцепаніды і Петрака пасля знікнення вінтоўкі. Сцепаніда ведала, што ноччу яе ніхто не бачыў, але баялася пакарання гаспадароў. Толькі цяпер яна ўсвядоміла, якой небяспецы іх падвергла.
Немцы сышлі, а Карла пакінуў Сцепаніду працаваць пры кухні. Яна чысціла бульбу, мыла кацялкі, чаны і анучы. Увесь час яна непакоілася пра схаванага ў рове парсючка, якога трэба было накарміць.
Немцы вярнуліся толькі перад змярканнем. Пятрок у гэты час заканчваў агароджваць прыбіральню для афіцэра. Сцепаніда прайшла ў маленькае памяшканне пры хаце, дзе пасля ранішняга ператрусу ўсё яшчэ быў беспарадак.
Калі падворак апусцеў, яна ўзяла чыгунок з рэшткамі варанай бульбы і паспрабавала выйсці да парсючка. Вартавы спыніў яе каля парога і сказаў, што выходзіць забаронена. Сцепаніда вярнулася і стала чакаць Петрака.
Пятрок прыйшоў задаволены: афіцэр пахваліў яго за зробленую прыбіральню. Ён спадзяваўся, што цяпер немцы аддадуць забраную скрыпку. Сцепаніда не верыла ў гэта і думала, як атрымаць дазвол выйсці з сядзібы.
Яна прапанавала Петраку папрасіць дазволу пашукаць курэй, якія разбегліся пасля нападу немцаў. Пятрок пайшоў у хату да немцаў. Неўзабаве Сцепаніда пачула, як ён грае на скрыпцы «Купалінку», а потым іншыя песні і танцы.
Спачатку музыка расчуліла Сцепаніду і яна заплакала. Потым ёй стала прыкра, што Пятрок забаўляў немцаў, пакуль пра іхніх дзяцей не было ніякіх вестак. Пятрок вярнуўся са скрыпкай, але прызнаўся, што забыўся спытаць пра курэй.
Сцепаніда кінула скрыпку ў кут і папракнула мужа за ігру перад немцамі. Іх спрэчку перапынілі стрэлы каля хаты. Над сядзібай загарэліся асвятляльныя ракеты, а немцы з крыкамі пабеглі ў бок рова. Сцепаніда спалохалася і падумала, што яны маглі заўважыць парсючка.
Немцы вярнуліся і прывалаклі на падворак некага нерухомага. Фельдфебель выклікаў Петрака апазнаць таго, каго назваў бандытам. Пятрок хутка вярнуўся і шэптам сказаў Сцепанідзе, што забілі Янку, пастушка з Выселак.
Вестка ашаламіла Сцепаніду. Яна села, думаючы, за што на яе і іншых людзей абрынулася такая кара. Пакуль на падворку сціхалі галасы немцаў, яе думкі звярнуліся да мінулага.
Персанажы
Цытаты
Сцепаніда сама не ведала, як перажыла тую гадзіну ранкам, калі немцы трэслі сядзібу, пераварочвалі набытак. Тое, што ноччу яе ніхто з іх не бачыў, было пэўна ўжо, але ад гэтага не рабілася лягчэй, думалася рознае.
– Я не таго. Гэта ты, гляджу, хутка таго, - напаўголаса, але злосна вымавіла яна. - Прыладзіўся, грае. Каму ты граеш - падумаў? Можа, яны дзяцей тваіх пазабівалі. Дзе твая дачка? Дзе сын?
– Янку забілі.
Яна маўчала, адчуваючы толькі, быццам рухнула кудысьці ў цемру, дзе не было супынку, а ён, мабыць, зразумеў гэта яе маўчанне як нявыказанае нямое пытанне.
Яна ведала - яе канец набліжаўся хутка і няўмольна і думала толькі: завошта? Што яна зрабіла не так, напроціў Бога і сумлення, чаму такая кара абрынулася на яе, на людзей?