Знак бяды (Быкаў)/Раздзел 12
з цыкла «Знак бяды»
Кароткі змест раздзела
У слізкі марозны дзень Сцепаніда чакала дзяцей са школы. Пятрок зранку павёз з мужчынамі збожжа на станцыю і мусіў вярнуцца толькі позна ўначы. На хутар прыбег падлетак Патапка і перадаў, што старшыня сельсавета Лявон кліча яе на пасяджэнне камітэта беднаты.
Сцепаніда падумала, што заняткаў па грамаце сёння не будзе. Яна якраз старанна спісала старонку ў сшытку і спадзявалася на пахвалу. Апрануўшы кажушок і чуні, бо лепшыя валёнкі ўзяў Пятрок, яна асцярожна пайшла па абледзянелай дарозе ў Выселкі.
Па дарозе Сцепаніда згадвала нядаўні сход, на якім жыхароў вёскі зноў угаворвалі стварыць калгас. Раённы ўпаўнаважаны Касмачоў расказваў пра поспехі калгасаў у іншых мясцінах. Яму верылі, але высялкоўцы не мелі паблізу прыкладу, які маглі б убачыць самі.
Лявон першым запісаўся ў калгас і заклікаў Сцепаніду зрабіць тое самае. Яна пагадзілася і назвала Ладзіміра Багацьку. Той неахвотна даў згоду і звярнуўся да Антося Недасекі, а Антось — да Івана Гужова. Сцепаніда ўзрадавалася: ёй здалося, што людзі пачнуць запісвацца адзін за адным.
Яна спадзявалася, што калгас дапаможа выбрацца з беднасці: ім з Петраком цяжка было жыць на дзвюх дзесяцінах зямлі. Аднак Гуж адмовіўся ўступаць. Ланцужок абарваўся, на сходзе пачаліся спрэчкі, і да раніцы больш нічога не дабіліся.
Калі Сцепаніда прыйшла ў сельсавет, там ужо быў Новік — сын сям’і Недасекаў, які цяпер працаваў у акружкаме. Ён абвінаваціў Лявона ў зрыве калектывізацыі і запатрабаваў рашучых дзеянняў. Лявон адказваў, што сяляне баяцца невядомага, а прымусіць іх па ўласнай ахвоце ўступіць у калгас няпроста.
Новік прапанаваў раскулачыць Гужа як сабатажніка, бо пасля яго адмовы не запісаліся і іншыя. Лявон пярэчыў: у Гужа было чатыры дзесяціны зямлі, ён быў звычайным серадняком. Сцепаніда таксама сказала, што раскулачваць чалавека за адмову несправядліва.
Новік назваў яе разуменне справядлівасці адсталым і заявіў, што галоўнае — класавая барацьба. Антось Недасека ўспомніў, што Гуж некалі наймаў чалавека пры будаўніцтве і што яму дапамагалі жаць. Новік палічыў гэта доказам эксплуатацыі і запатрабаваў галасавання.
За раскулачванне паднялі рукі Новік і Антось, супраць — Лявон і Сцепаніда. Васіль Ганчарык, які толькі што прыйшоў на пасяджэнне, устрымаўся: ён сказаў, што не паспеў разабрацца. Новік нагадаў яму пра камсамол, службу ў Чырвонай арміі і жаданне працаваць у міліцыі, пасля чаго даў тры хвіліны на роздум.
Сцепаніда разумела, што голас Васіля вызначыць лёс сям’і Гужа. Самой ёй было шкада яго жонку і хворую дачку. Пад ціскам Новіка Ганчарык прагаласаваў за. Новік абвясціў рашэнне прынятым большасцю галасоў і загадаў запісаць у пратакол, што Іван Гужоў падлягае раскулачванню.
Персанажы
Цытаты
Пасля выступлення Касмачова як-колечы, з вялікім недаборам рук, прагаласавалі за арганізацыю калгаса, а як дайшла справа да запісу, усё прыпынілася.
– Ты мяне ўкланізмам не дакарай! Я не менш за цябе хварэю за калгасы. Я кроў праліваў за новае жыццё. Але як во рабіць? Добра табе ездзіць, трэбаваць! А во сядзь на маё месца, убядзі!
– Як хочаце, а несправядліва гэта, - не здавалася Сцепаніда. У горле ў яе зацяло, і яна ўжо гатова была спрачацца, але Новік раптам усхапіўся і так закрычаў, нібы яна абразіла яго.
– Якая справядлівасць, цётка? У вас цемрашальства ў галаве, адсталае ўяўленне пра нейкую някласавую справядлівасць! А мы, бальшавікі, кіруемся адно класавай справядлівасцю: ніякай пашчады ворагу!
– Так, ладна. Я - за, - рашыў Ганчарык і выпрастаўся.
Новік крута павярнуўся ад яго да Лявона.
– Усё! Прынята! Большасцю галасоў. Аформіць у пратакол. Гужоў Іван падляжыць раскулачванню.