Знак бяды (Быкаў)/Раздзел 13
з цыкла «Знак бяды»
Кароткі змест раздзела
Сцепаніда пайшла на вячэрнія заняткі па грамаце. Яна добра прачытала заданне, але памылілася ў слове «калектывізацыя», і настаўніца Роза Якаўлеўна патлумачыла, як яго вымаўляць па-беларуску.
Пасля заняткаў Сцепаніда пайшла дадому разам з Ганнай Багацька, якую звалі Анютай. Дзяўчына была засмучаная, хоць мела радасную навіну: яны з Васілём Ганчарыкам дамовіліся ажаніцца ў жаночы дзень.
Васіль не хацеў вянчацца ў царкве, бо збіраўся ладзіць камсамольскае вяселле. Бацька Анюты пярэчыў шлюбу без святара і прадказваў яму няшчасце. Сцепаніда супакойвала дзяўчыну: важна, як вырашаць самі маладыя. На просьбу Анюты яна пагадзілася пагаварыць з яе бацькам.
Развітаўшыся з Анютай, Сцепаніда ішла праз заснежанае поле да свайго хутара Яхімоўшчына. Яна думала, што старыя звычаі ўжо гублялі сілу, а жыццё змянялася так хутка, што ніхто не ведаў, да чаго гэта прывядзе.
Дарога нагадала ёй маладосць. Асірацелая і бедная, яна наймалася працаваць на чужой зямлі, у тым ліку ў пана Жулегі і старога Яхімоўскага. Пасля рэвалюцыі Сцепаніда з мужам Петраком атрымалі частку хутарской зямлі і ўпершыню змаглі жыць са сваёй гаспадаркі.
Пятрок працаваў без адпачынку, але гаспадарка не давала дастатку. У іх здохла кабылка; пасля нараджэння дачкі Фені Сцепаніда захварэла, а Пятрок, ратуючы воз з сенам, зламаў ключыцу. Ураджай тады амаль загінуў, і сям'я цяжка перажыла галодны год.
Нават пасля гэтага Пятрок працягваў упарта працаваць. Сцепаніда ж баялася, што ён загубіць здароўе. Яна вырашыла, што ім варта ўступіць у калгас: спадзявалася, што горш не будзе, а мужу стане лягчэй.
Убачыўшы святло ў акне, Сцепаніда парадавалася, што Пятрок вярнуўся і ўся сям'я дома. Ён сядзеў за сталом і разбіраў паперы з плацяжамі. Сцепаніда паведаміла, што Гужа пастанавілі раскулачыць за найманне памочнікаў і супраціў стварэнню калгаса. Пятрок устрывожыўся: іншыя гаспадары таксама карысталіся чужой дапамогай.
Муж і жонка паспрачаліся пра тое, каго яшчэ могуць раскулачыць. Потым Сцепаніда спытала пра газу і боты: газу Пятрок прывёз толькі літр, а ботаў не купіў. Замест іх ён паказаў ёй скрыпку, пра якую яна некалі марыла.
Скрыпка каштавала трыццаць рублёў: дзесяць Пятрок ужо аддаў, яшчэ дваццаць застаўся вінен. Сцепаніда раззлавалася, бо сям'я не мела патрэбнага абутку, не выплаціла падаткі і ледзь знаходзіла грошы на штодзённыя патрэбы. Пятрок засмуціўся, а яна думала пра хуткае ўступленне ў калгас і пра тое, як моцна змянілася іх жыццё.
Персанажы
Цытаты
Нічога не можа чалавек уведаць з свайго будучага і, бывае, радуецца з таго, што неўзабаве зробіцца прычынай гора, а то плача над тым, што пасля выклікае хіба што ўсмешку.
Сцепаніда не чаплялася за старое - у старым у яе наўрад ці набралася б паўгода людскага жыцця, спрэс душылі работа, ранняе сіроцтва, нэндза і бяспраўе.
Сцепаніда ж пасля няўдач у гэтай зацятай барацьбе з зямлёй за жыццё сказала сабе: не, так не забагацееш, толькі надарвеш здароўе і раней часу сыдзеш у глей на вясковых могілках.
– Бога на вас няма! - уздыхнуў Пятрок. - Раскулачыць. Наёмная сіла. У таго ж старшыні Лявона таксама была наёмная сіла. Як малацілі. Во, Ладзіміравы мальцы памагалі.
Навошта ёй гэтая скрыпка? Ці да скрыпкі цяпер, калі не сёння, дык заўтра прыйдзецца завесці ў калгас каня, ссыпаць насенне, аддаць збрую, сані, калёсы, перайначыць усё жыццё на новы, нязнаны і немінучы лад.