Знак бяды (Быкаў)/Раздзел 16
з цыкла «Знак бяды»
Кароткі змест раздзела
Праз дзень пасля папярэдняга раскулачвання ўлады ўзяліся за гаспадарку Багацькі Ладзіміра. Патап Каландзёнак перадаў Сцепанідзе загад старшыні сельсавета Лявона прыйсці на раскулачванне. Яна спачатку адмовілася, бо не падтрымлівала гэтае рашэнне, але потым занепакоілася лёсам Ладзіміравай дачкі Анюткі і пабегла ў Выселкі.
На падворку ўжо стаялі сані, у якія спешна складалі рэчы з хаты. Побач сабраліся вяскоўцы, пераважна жанчыны з дзецьмі. За працай сачылі змрочны Лявон і незнаёмы ўпаўнаважаны ў скураной куртцы.
Васіль Ганчарык разам з Ладзімірам вынес з хаты зялёны куфэрак. Сцепаніда пазнала ў ім Анютчын пасаг, падрыхтаваны да вяселля, і ледзь стрымала слёзы. Ганчарык, які быў блізкі з дзяўчынай, выглядаў змучаным, але ўпаўнаважаны загадаў яму асабіста сачыць за зборамі.
Сцепаніда хацела развітацца з Анюткай і, нягледзячы на забарону ўпаўнаважанага, увайшла ў спустошаную хату. Анютка сядзела там і плакала, а Васіль няўпэўнена спрабаваў яе суцешыць.
Сцепаніда абняла дзяўчыну, і яны заплакалі разам. Упаўнаважаны паклікаў міліцыянера Ганчарыка, каб той спыніў сустрэчу. Сцепаніда разумела, што цяпер нават спачуванне да дачкі раскулачанага ўлады палічылі б недапушчальным.
Ладзімір увайшоў у хату, зняў са сцяны абраз святога Мікалая і, прыціснуўшы яго да грудзей, укленчыў. Калі развітанне скончылася, Анютка ў роспачы спытала Васіля і Сцепаніду, за што з ёй так абышліся. Сцепаніда не знайшла адказу і выйшла.
Яна пайшла не дадому, а праз вёску міма месца, дзе калісьці стаяла яе бацькоўская хата. Каля школы Сцепаніда ўспомніла, што Анютка ўгаварыла яе наведваць заняткі для непісьменных. Дзеці, думала яна, павінны працягваць вучобу, але сама яна вырашыла больш не хадзіць туды без Анюткі.
Трохі супакоіўшыся, Сцепаніда захацела пагаварыць з Лявонам, але не застала яго ў сельсавеце. Патап Каландзёнак падмятаў падлогу ў паношаных рэквізаваных ботах. Яна з’едліва спытала яго пра іх і, пачуўшы адказ, выйшла з сельсавета.
Па дарозе Сцепаніда думала пра Патапа і пра тое, да чаго прывялі яго стараннасць і ліст у газету. Каля Ганчарыкавай хаты яна пачула крык Васілёвай маці Ульяны. Тая выбегла на вуліцу і паказвала на хату, а ўнутры плакаў яе маленькі сын Янка.
Сцепаніда кінулася ў хату, думаючы, што трэба дапамагчы дзіцяці. Там яна ўбачыла Васіля Ганчарыка, які нерухома ляжаў грудзьмі на стале ў сваёй чырвонаармейскай форме. У паветры яшчэ адчуваўся пах стрэлу, а Янка плакаў у куце каля печы.
Персанажы
Цытаты
Згледзеўшы той куфэрак, Сцепаніда міжволі ахнула: то ж быў Анюцін пасаг, з якім дзяўчо нядаўна яшчэ збіралася замуж - неяк зімой паказвала Сцепанідзе, што там было нарыхтавана.
З даверлівай пакораю дзяўчына прыпала да яе ўсім сваім трапяткім целам, нібы да маці, якую некалі страціла ў дзяцінстве. Абдымаючы яе за плечы, Сцепаніда гладзіла яе вузкую, у плюшавай жакетцы спіну
Так яна і ведала: тут нельга плакаць, абдымацца з дачкой раскулачанага, якая цяпер з сяброўкі, суседкі нібы ператварылася ў заразна-хворую - у класавага ворага.
Дзеці хай вучацца, можа, іх напаткае лепшая доля, чымсі іхніх бацькоў, можа, навука дасць хлеба і выведзе ў жыццё. А яна ўсё, яна болей на лікбез не пойдзе.
Светлавалосая галава яго ўткнулася лбом у стол, рука выпрасталася наўкось па стале, звесіўшы на ўслон разнятыя пальцы. У затхлым паветры хаціны яшчэ чуваць быў трывожны пах стрэлу.