Знак бяды (Быкаў)/Раздзел 19
з цыкла «Знак бяды»
Кароткі змест раздзела
Пятрок схаваўся ў зарослым ельнікам рове і наладзіў каля ручая самагонны апарат. Ён распаліў агонь пад казаном з брагай і сачыў, каб дым не выдаў яго схованку.
Чакаючы, пакуль нагрэецца казан, Пятрок думаў пра свой хутар каля дарогі. Да вайны гаспадарку ўжо пачалі перавозіць у вёску, але перашкодзіла вайна. Цяпер на хутар часта траплялі немцы і паліцаі; немцы разбурылі гаспадарку і забілі бяскрыўднага хлопчыка-пастуха.
Асабліва Пятрок баяўся старшага паліцая Гужа. Ён успамінаў даваеннае раскулачванне Гужа і меркаваў, што той помсціць ім са Сцепанідай за былыя крыўды. Пятрок спадзяваўся аддаць яму самагонку, каб той перастаў выганяць іх на працу і чапляцца да жонкі.
Пятрок прыгадваў, як людзі ў вёсцы па розных асабістых прычынах падтрымлівалі калгас. Сярод іх былі Антось Недасека, Барыс Багацька і Сцепаніда. Цяпер Пятрок баяўся, што ўдзел жонкі ў тагачасных справах накліча на іх новую бяду.
Пакуль брага награвалася, да вогнішча прыйшоў Рудзька — сабака загінулага пастушка Янкі. Пятрок паклікаў яго, але не меў чым накарміць. Сабака застаўся побач, а Пятрок атрымаў першую, самую моцную порцыю самагону і схаваў бутэльку ў зямлі.
Пасля ён напоўніў яшчэ тры бутэлькі, патушыў агонь і схаваў казан. Змеявік узяў з сабой, а Рудзька пайшоў за ім да хутара. Пачуўшы галасы з хаты, Пятрок пакінуў змеявік і бутэлькі за дровамі.
У хаце яго чакаў паліцай Недасека. Сцепаніда паведаміла, што Гуж ужо ведаў пра самагонку. Пятрок хацеў асабіста перадаць яе Гужу і папрасіць, каб той не дакучаў сям’і, але мусіў аддаць Недасеку дзве бутэлькі. Трэцюю ён збярог.
Калі паліцай пайшоў, Пятрок паеў капусты і адчуў палёгку: ён думаў, што хоць на гэты дзень адкупіўся. Сцепаніда сумнявалася, што дзвюх бутэлек хопіць, і нагадала пра працу, бульбу і адсутнасць хлеба. Знясілены Пятрок адклаў справы на заўтра і заснуў.
Неўзабаве Рудзька забрахаў на паліцая Каландзёнка, які прыехаў конна. Пятрок спыніў сабаку, калі паліцай схапіўся за вінтоўку. Каландзёнак запатрабаваў яшчэ дзве бутэлькі паводле загаду Гужа і прыгразіў, што інакш Петрака павядуць у мястэчка вешаць.
Пятрок зразумеў, што самагонка не абараняе яго ад паліцаяў. Ён аддаў Каландзёнку апошнюю бутэльку, а той паехаў, пакінуўшы рашэнне за Гужом. Сцепаніда сказала, што паліцаі і надалей будуць прыязджаць па гарэлку. Пятрок адказаў, што больш нічога не мае, але сам не быў упэўнены, што бяда абміне іх.
Персанажы
Цытаты
«Божа, Божа, - думаў Пятрок, пазіраючы на мігатлівую мітусню агняных языкоў у вогнішчы, - што робіцца на свеце! Якая страшная вайна, як няўдала пачалася, што будзе далей? Страшны час!»
Яму стала шкада аддаваць яе ў ненажэрнае горла Гужа, можа б, сам калі выпіў пры якой нагодзе ці ашчадзіў для добрага чалавека. Так трохі разважыўшы, Пятрок закаркаваў скамечанай паперынай бутэльку
– Гуж сказаў: яшчэ дзве бутэлькі. Інакш заўтра будзе рэпрэсія.
– Што будзе? - не зразумеў Пятрок.
– Рэпрэсія. Ну гэта - будзем цябе вешаць. Ці, можа, страляць? - усумніўся Каландзёнак.
Пятрок памаўчаў, падумаў і амаль з відавочнай выразнасцю зразумеў, што і гарэлка - не выйсце. Не, не ўратуе яго самагон - як бы не пагубіў хутчэй, чым што іншае.