Знак бяды (Быкаў)/Раздзел 20
з цыкла «Знак бяды»
Кароткі змест раздзела
Увечары Пятрок пайшоў у істопку малоць высушанае жыта. Мука была патрэбная і на хлеб, і на новую порцыю самагону: ён ужо бачыў, што без абодвух цяжка пражыць.
Круцячы старыя жорны, Пятрок думаў пра вайну. Ён мог зразумець зло ад немцаў, але не мог прыняць жорсткасці мясцовых людзей, якіх ведаў здаўна. Яму ўспаміналіся ранейшыя вясковыя звычаі і дзед, які нікога не крыўдзіў.
Пятрок узгадаў, як пасля прыходу немцаў у мястэчку прызначылі кіраўніцтва з мясцовых. Спачатку гэта абнадзеіла людзей, але перакладчыкам стаў Свянткоўскі, старшым паліцаем — Гуж, а да паліцыі далучыліся Антось Недасека і Патап Каландзёнак.
Асабліва жахала Петрака тое, што Гуж разам з немцамі забіваў местачковых яўрэяў і рабаваў іх маёмасць. Пятрок пытаўся ў сябе, як свае могуць чыніць такое сваім, і працягваў малоць жыта ўжо ў цемры.
Сцепаніда паклікала яго з хаты, а ў дзверы моцна застукалі. Увайшлі чацвёра ўзброеных мужчын. Пятрок заўважыў белую павязку на рукаве аднаго з іх і зразумеў, што гэта паліцаі.
Госці спачатку спыталі пра сала, потым запатрабавалі гарэлкі. Пятрок адказаў, што яе няма. Паліцаі не паверылі: паводле іх слоў, Каландзёнак расказаў, што раней атрымліваў тут самагон. Сцепаніда паспрабавала абараніць мужа і адмаўляла словы Каландзёнка.
Двое паліцаяў пайшлі абшукваць істопку з запаленымі лучынамі. Пятрок баяўся, што п’яныя людзі могуць падпаліць сядзібу. Астатнія пагражалі яму смерцю і за схаваную гарэлку, і за тое, што пры ператрусе нічога не знойдуць.
Паліцаі вярнуліся без гарэлкі, але ўбачылі жыта каля жорнаў. Насаты паліцай паставіў Петрака да сцяны і наставіў на яго наган. Калі Сцепаніда закрычала, яе схапілі і выпхнулі ў сенцы, дзе яна раптам сціхла.
Насаты паліцай лічыў да трох і некалькі разоў стрэліў каля Петрака. Той аглух, упаў і на нейкі час страціў прытомнасць, але застаўся жывы. Паліцай загадаў яму прыгатаваць запас гарэлкі да наступнага прыходу і прыгразіў забойствам.
Паліцаі сышлі. Пятрок, дрыжучы ад холаду і перажытага страху, падняўся і пайшоў шукаць жонку. У сенцах ён убачыў Сцепаніду: яна нерухома ляжала на раскіданай бульбе. Ці была яна жывая, Пятрок яшчэ не ведаў.
Персанажы
Цытаты
Але калі гэтая чума праз сваіх, вясковых, тутэйшых людзей, вядомых усім да трэцяга калена, якія раптам перасталі быць тымі, кім былі ўсё жыццё, а зрабіліся нелюдзямі, звяр'ём
Раней малады не мог дазволіць сабе прайсці міма старэйшага, каб не зняць шапкі, а цяпер гэтыя во маладыя знімаюць другім галовы разам з шапкамі. І не баяцца нічога - ні боскага гневу, ні суда чалавечага.
– Знойдзем - палучыш пулю. За ашуканства, - паабяцаў паліцай.
– А не найдзём - тожа прыстралім, как сабаку, - удакладніў насаты. - Так што харашэнька падумай.
– Ты понял, слізняк? Нам водка нужна. Водка, панімаеш? Не сягодня, так завтра. Штоб был харошы запас. Понял? Іначы прыдзём - распрашчаешся з жызню.