Знак бяды (Быкаў)/Раздзел 21
з цыкла «Знак бяды»
Кароткі змест раздзела
Пасля перажытага гвалту Сцепаніда ледзь дайшла да запечча і амаль не размаўляла. Пятрок насіў ёй ваду, укрываў кажушком і праклінаў немцаў ды вайну. Знясілены страхам, ён думаў, што паліцаі ўсё роўна не дадуць ім спакойна жыць і могуць забіць.
Усю ноч Пятрок не клаўся. На світанку ён баяўся новага дня, ад якога чакаў толькі пакут або смерці. Калі Сцепаніда аціхла, ён узяў кажушок і вырашыў больш не малоць жыта і не гнаць гарэлку для сваіх мучыцеляў.
Пятрок выйшаў з хаты, не зачыніўшы дзвярэй: паліцаі і так уваходзілі, калі хацелі. У халодную, сырую раніцу ён убачыў сляды іхняга гаспадарання на двары. Пасля мінулай ночы ён ужо не ведаў, што рабіць, але баяўся заставацца на сядзібе і пайшоў сцежкай у роў.
На прагаліне, дзе ён гнаў самагонку, засталіся вогнішча і схаваны казан. Пятрок вырашыў больш да яго не дакранацца. Пад лісцем ён знайшоў бутэльку лепшага пяршаку, якую не аддаў паліцаям, і выпіў некалькі глыткоў.
Гарэлка ненадоўга змякчыла яго роспач. Пятрок успомніў, што вытрымаў пагрозу расстрэлу, але збярог гэтую бутэльку. Ён пайшоў назад і па дарозе сустрэў сабаку Рудзьку. Пятрок загаварыў з ім і паабяцаў пакарміць дома.
Ён думаў пра забітага Янку, без якога Рудзька застаўся адзін. Недапітую гарэлку Пятрок вырашыў занесці хворай Сцепанідзе, а дома збіраўся засмажыць бульбы, накарміць жонку і знайсці ежу сабаку.
Калі сядзіба ўжо была побач, Рудзька насцярожыўся. Пятрок заўважыў на двары двух коней і зразумеў, што паліцаі вярнуліся. Ён спалохаўся за Сцепаніду і павярнуў назад, але за ім крыкнулі і стрэлілі. Уцячы ён не змог.
Насустрач Петраку выйшлі Гуж і Каландзёнак. Пятрок кінуў бутэльку ўбок, каб гарэлка не дасталася ім, і пачаў пытацца, чаго яны ад яго хочуць. Ён адмовіўся падысці, назваў іх нямецкімі запраданцамі і крыкнуў, што не баіцца ні іх, ні Гітлера.
Каландзёнак некалькі разоў ударыў Петрака, а Гуж ударыў яго ботам і прыгразіў павесіць. Паліцаі абвінавачвалі старога ў тым, што ён не аддаў ім гарэлку і абразіў іх ды фюрара. Яны паднялі збітага Петрака і прывялі да коней. Ён не ведаў, што сталася са Сцепанідай.
Пятрок адмовіўся ісці з паліцаямі і сказаў, каб яго забілі каля ўласнага дома. Тады Каландзёнак звязаў яму рукі ягонымі ж лейцамі, сеў на каня і пацягнуў за сабой. Гуж гнаў Петрака дубцом. Спатыкаючыся і плачучы ад болю, Пятрок бег за канём і крычаў, што прыйдзе ягоны сын Федзька.
Персанажы
Цытаты
Гэта ноч пад расстрэлам нешта зрушыла ў Петраковай свядомасці, нешта непапраўна зламала, збіла хаду яго думак са звыклага для яго кола, ён не ведаў ужо, што рабіць і куды ісці.
– Во, брат, жыццё настала! ... - Жыццё! Сабак б'юць, як людзей, і людзей страляюць, нібы сабак. Ураўнялі род чалавечы! Падспасобілі пад скаціну якую, ага, брат!
– А во - скулля вам! - сказаў Пятрок, плюючыся крывёй - здаецца, яму выбілі апошнія зубы. - Во, наце! Наце! - тыцнуў ён Гужу кукіш. - Біце! Я вас не баюся! І Гітлера вашага не баюся!
не супраціўляўся, толькі пазіраў на вяроўку і думаў: во куды прыгадзілася! То былі ягоныя лейцы. ... Цяпер імі вяжуць ягоныя рукі. Спатрэбіліся.
– Нячысцікі! Гадаўцы! - захлынаючыся ветрам, крычаў Пятрок. - Але пачакайце! Мой Федзька прыйдзе! Сын мой прыйдзе... Ён вам пакажа... Не думайце... Федзька прыйдзе!..