Знак бяды (Быкаў)/Раздзел 22
з цыкла «Знак бяды»
Кароткі змест раздзела
Пятрок знік, і разам з ім для яго прапалі хутар, Сцепаніда і дзеці. Заставаліся толькі ўспаміны пра яго жыццё і клопаты, калі яшчэ быў каму яго ўспомніць. Адзін з такіх успамінаў вяртаў да зімовага дня, калі хутар замяло снегам.
Пасля тыдня снегападу пачалася моцная завея. Пятрок раз за разам адкопваў дзверы хлява, каб дагледзець скаціну, але іх хутка зноў заносіла. Калодзеж амаль зраўняўся са снегам, і апусціць у яго вядро не атрымлівалася.
У хаце Пятрок толькі што пасварыўся са Сцепанідай праз хлеб. Яна дамешвала ў яго бульбу і вотруб’е, каб зберагчы жыта: да вясны было яшчэ далёка, а запасаў заставалася мала. Пакуль Пятрок стаяў ля калодзежа, ён заўважыў трох мужчын, якія ішлі да хутара ад машын, спыненых на заснежанай дарозе.
Мужчыны папрасіліся ў хату абагрэцца. Пятрок палічыў іх важным начальствам і ўпусціў. Сцепаніда здзівілася гасцям і адышла да печы, дзе ляжала хворая дачка Феня. У дзяўчынкі былі кашаль і гарачка, таму яе не пусцілі ў школу; сын Федзя ў той дзень пайшоў вучыцца.
Адзін з гасцей, у скураной куртцы, падправіў сырыя дровы ў печы і разгаварыўся са Сцепанідай. Ён спытаў пра калгас і жыццё сям’і. Яна расказала, што калгас бедны, а дачка хадзіла ў школу ў парваным абутку і, верагодна, застудзіла ногі.
Госць выказаў надзею, што пасля выканання пяцігодкі стане лягчэй. Сцепаніда адказала, што яны старанна працуюць, але ім няма ў што апрануцца: увесь лён здаюць, а тканіны для дзіцячай вопраткі няма. Пятроку было няёмка, што жонка адразу пачала скардзіцца незнаёмым людзям.
Сцепаніда згадала і пра грошы за здадзеную воўну, якіх людзі ўсё яшчэ не атрымалі, хоць упаўнаважаны Смык не раз абяцаў заплаціць. Старэйшы госць загадаў спадарожніку запісаць гэта. Сцепаніда таксама расказала пра дрэнную зямлю, якую адводзілі пад лён, і пра іншыя крыўды на калгасныя і раённыя парадкі.
Госці ўважліва выслухалі гаспадыню, але ад прапанаванага сняданку адмовіліся. Калі Феня зноў закашляла, мужчына ў скураной куртцы спытаў, ці выклікалі доктара, і параіў купіць мёду. Сцепаніда адказала, што праз завею доктара не прывозілі, малака няма, а грошай на мёд таксама бракуе.
Старэйшы госць даў Сцепанідзе чырвонец на малако і лекі для дзіцяці. Яна дзякавала і пыталася, як вярнуць грошы, але ён сказаў, што вяртаць неабавязкова. Калі мужчыны выходзілі, вайсковец ціха паведаміў, што госць прыехаў з Мінска і што гэта таварыш Чарвякоў. Пятрок зразумеў, што жонка расказвала пра свае беды кіраўніку рэспублікі, і адчуў яшчэ большую няёмкасць.
Ля варот Чарвякоў падзякаваў за магчымасць абагрэцца і пажадаў здароўя Фені. Даведаўшыся, што прозвішча гаспадара Багацька, ён пажадаў яму багатага жыцця. Пятрок не здолеў адказаць: ён думаў пра жыта, якога засталося зусім мала, і пра бульбу, што канчалася пасля неўраджайнага лета. Ён не ведаў, як сям’я дажыве да новага ўраджаю.
Персанажы
Цытаты
Пятрок знік, прапаў з гэтага свету, як і для яго прапалі гэты хутар, роў, Сцепаніда, іхнія дзеці Фенька і Федзя - прапаў цэлы свет. І засталіся, можа, успаміны
Хлеб Сцепаніда ашчаджала, можа, праз меру, дамешвала ў яго бульбу і вотруб'е, і той хлеб ужо неяк стала ўзяць у рот. Хоць, ведама, яна мела на тое прычыну - жыта ў засеку засталося не болей мяшка
– Нічога, цётка, - болей бадзёра сказаў той, ад грубкі. - Выканаем пяцігодку - будзе і абутак, і шмат што яшчэ. Вальней будзе. А пака трэба работаць.
Пятрок саступіў убок, у самы качарэжнік, і гатовы быў праваліцца ў зямлю ад сораму - навошта яна ўзяла? Як жабрачка якая - ад незнаёмых, ды яшчэ, пэўна, начальства, хоць бы і на лекі дзіцяці, але ж ці гэта прыгожа?
Пятрок сумеўся і зноў не адказаў нічога, толькі пазіраў на гэтых людзей і ў думках паўтараў узрушана: «Дзе ўжо багата!.. Дзе ўжо багата!..» Ранейшы нязбыўны клопат апанаваў яго з новаю сілай