Знак бяды (Быкаў)/Раздзел 23
з цыкла «Знак бяды»
Кароткі змест раздзела
Пятрок і Сцепаніда перажылі галодную зіму і дачакаліся вясны. Сцепаніда варыла маладую крапіву, а хлеба не хапала. Старшыня калгаса Лявон Багацька размеркаваў дадатковую леташнюю бульбу, якую яны елі і дадавалі ў аладкі з ячменнай мукі.
Улетку добра падрасло жыта, і Пятрок спадзяваўся на ўраджай. Пачынаўся сенакос. Хоць ад недаядання і нязвыклай працы яму было цяжка дыхаць, ён не хацеў адставаць ад іншых касцоў.
Лявон размеркаваў паміж брыгадамі дзялянкі і загадаў пачаць касіць у нядзелю на досвітку. Ён паабяцаў прывезці з мястэчка новыя брускі для завострывання кос. Пятрок паверыў яму і пакінуў дома свой стары брусок, таму на лузе хутка адчуў, што каса тупіцца.
Замест Лявона да касцоў прыйшоў яго малы сын Мацейка. Хлопчык заплакаў і сказаў, што бацьку забралі ўначы. Збянтэжаныя мужчыны спыніліся, а потым ледзь дакасілі да сняданку. Некаторыя меркавалі, што адбыўся недагляд і старшыню хутка адпусцяць.
Пятрок вярнуўся дадому і не знайшоў Сцепаніды. Ён не пайшоў на пасляабедзенную касьбу: арышт Лявона яго прыгаломшыў, а адсутнасць жонкі прымусіла баяцца і за яе. Сцепаніда вярнулася толькі пад вечар пасля паездкі ў мястэчка.
Яна пыталася пра Лявона ў райкаме і міліцыі, але ніхто не патлумачыў прычыну арышту. Старшыня выканкама Капуста адмовіўся заступіцца. Тады Сцепаніда вырашыла сабраць подпісы пад хадайніцтвам у абарону Лявона і падаць яго ў НКВД.
Увечары яна напісала хадайніцтва ў Феньчыным сшытку і пайшла па дварах. Наступныя дні Сцепаніда абышла тры вёскі і сабрала шмат подпісаў: людзі ведалі Лявона як памяркоўнага чалавека і не верылі, што ён шкоднік. Брыгадзір Аўтух падпісацца адмовіўся, бо лічыў, што органы мелі падставы для арышту.
Сцепаніда занесла хадайніцтва ў раён, але яго вярнулі. Доўгая хадзьба пагоршыла боль у яе назе: распухлая пята не давала ёй нават дайсці да хаты без кія. Стомлены пасля касьбы Пятрок разам з дачкой падаіў карову і ўзяў на сябе астатнюю хатнюю працу.
Увечары Сцепаніда сказала Пятроку, што трэба ехаць у Менск да таварыша Чарвякова, старшыні ўрада. Яна пазычыла ў Карнілы два чырвонцы на дарогу. Сама яна збіралася паехаць, але цяпер не магла праз хворую нагу.
Пятрок баяўся незнаёмага вялікага горада і не ведаў, як трапіць у Дом урада. Сцепаніда параіла распытаць людзей, нікому не казаць сапраўднай мэты паездкі і нагадаць Чарвякову, як той заходзіў да іх зімой пагрэцца і пазычыў чырвонец. Пятроку не хацелася ехаць, але ён зразумеў, што давядзецца.
Персанажы
Цытаты
Калі ён падышоў бліжэй і нехта з касцоў грубавата запытаўся пра бацьку, хлопчык гэпнуўся задам у траву, затуліў твар рукамі і затросся ў бязгучным плачы.
– Што такое? Што з табой?
– Бацьку... ноччу... забралі...
Ніхто ёй не сказаў нічога, усе ваўкавата маўчалі, яна пасварылася са старшынёй выканкама Капустай, якога прасіла заступіцца, ды той сказаў - не. На падворку стомлена ўпала на прызбу
падпісаць хадайніцтва за Лявона адмовіўся: «А скуль я ведаю, урадзіцель ён ці не. Калі органы ўзялі, дык нешта знаюць». Сцепаніда не дужа ўгаворвала, раззлавалася
– Пятрок, трэба з'ездзіць у Менск, - ціха, але цвёрда сказала яна.
– У Менск?
– Ага. Да таварыша Чарвякова.
Пятрок ужо здагадаўся, у чым справа, і маўчаў як аглушаны - не жартачкі, у Менск.
Дужа не хацелася яму выпраўляцца ў тую нязнаную дарогу, на край свету - у Менск, да старшыні ўрада. Проста браў жах, як спрабаваў уявіць сабе, што з тым звязана.