Знак бяды (Быкаў)/Раздзел 25
з цыкла «Знак бяды»
Кароткі змест раздзела
Пасля збіцця Сцепаніда амаль не спала. Яна чула, як на падворку Гуж і іншыя мучылі яе мужа Петрака, але праз боль і галавакружэнне не магла падняцца. Яе абурала, што жорсткасць чынілі не толькі чужыя немцы, але і людзі, якіх яна лічыла сваімі.
Сцепаніда меркавала, што Петрака маглі пасадзіць у склеп пад разбуранай царквой, куды звозілі падазроных і непакорных. Яна не разумела, за што забралі ціхага мужа, і дапускала, што гэта здарылася, калі ён заступіўся за яе.
Успамінаючы нястачу, калектывізацыю і клопат пра дзяцей, яна думала, што ўсё жыццё чакала спакайнейшай пары, але пасля цяжкіх гадоў пачалася вайна. Сцепаніда баялася не дачакацца дзяцей. Яна трымалася за свой чалавечы гонар і перакананне, што зло можна спыніць толькі сілай і адплатай.
Уначы забрахаў сабака Рудзька, і нехта пастукаў у акно. Невядомы па-расейску папрасіў адчыніць, але хворая Сцепаніда адмовілася. Людзі сышлі, не спрабуючы ўварвацца. Яна вырашыла, што гэта былі не паліцаі, і пашкадавала: магчыма, наведнікі маглі нешта ведаць пра яе сына Федзьку.
Да раніцы Сцепаніда не заснула. Яна пакарміла парсючка і Рудзьку, пасля вырашыла ісці ў мястэчка даведвацца пра Петрака. У кошык яна паклала сала, яйкі і бутэльку вішнёўкі. Нягледзячы на боль у галаве, холад і гразь, выйшла з дому босая.
На гасцінцы Сцепаніда ўбачыла адноўленыя правады, шматлікія сляды транспарту і нямецкія машыны. Маладыя салдаты з адной машыны весела патрабавалі ў яе яйкі і сала. Яна нічога ім не адказала і зноў падумала пра Петрака: ён баяўся акупантаў і стараўся ім дагадзіць, але гэта не ўратавала яго ад арышту.
Наблізіўшыся да мястэчка, Сцепаніда ўбачыла новы мост. Яна згадала, што без моста немцы і паліцаі амаль не дабіраліся да навакольных вёсак. Цяпер жа па ім можна было вазіць грузы на фронт і забраных людзей у мястэчка. Ёй захацелася спаліць мост, але свежыя мокрыя дошкі наўрад ці загарэліся б. Тады яна ўспомніла пра бомбу каля моста і западозрыла, што яе забраў Карніла.
Сцепаніда павярнула ў Выселкі. Па дарозе яна сустрэла даўнюю знаёмую Александрыну, якая вяла хворага хлопчыка да доктара. Александрына расказала, што яе старэйшы сын Віктар вярнуўся з фронту кантужаны. Сцепаніда пазайздросціла ёй і зноў занепакоілася за Федзьку, ад якога не было вестак.
У Карнілавым двары Сцепаніда папрасіла гаспадара аддаць ёй бомбу. Ён спачатку ўхіляўся ад адказу, пасля даў зразумець, што не аддасць яе задарма. Сцепаніда прапанавала грошы, сала і яйкі, але Карнілу гэта не зацікавіла. Калі ён спытаў пра парсючка, яна пагадзілася аддаць і яго.
Карніла паказаў Сцепанідзе цяжкую бомбу, схаваную пад гарохавіннем за сядзібай. Яна адчула небяспеку свайго намеру, але не адступілася. Карніла сказаў, што прывязе бомбу на кані, калі сцямнее, і Сцепаніда пагадзілася.
Персанажы
Цытаты
За сваё цяжкое жыццё яна ўсё ж спазнала праўду чалавечых адносін і пакрысе здабыла свой невялічкі чалавечы гонар. А той, хто аднойчы адчуў сябе чалавекам, ужо скацінай не стане.
Зло не можа спарадзіць нічога, апроч зла, на іншае яно не здольна. Але бяда ў тым, што людская дабрыня перад злом бяссільна, зло лічыцца толькі з сілай і баіцца адно толькі кары.
Немцы не прымалі іх за людзей, глядзелі і абыходзіліся, як са скацінай, - мусіць, гэтак жа трэба ставіцца і ім да немцаў. З поўнай пагардай, з нянавісцю, з непакорнасцю ўсюды, дзе толькі можна.
Сцепаніда ўжо была перайшла мост і спынілася: а во каб яго падпаліць! Усё ж драўляны, можа б, загарэўся і згарэў, і настала б тады тое жыццё, што было без яго.