Знак бяды (Быкаў)/Раздзел 4
з цыкла «Знак бяды»
Кароткі змест раздзела
Пятрок прыгнечана сядзеў за сталом пасля частавання Гужа. Сцепаніда папракала мужа за сала, агуркі і выпіўку для госця, а таксама за тое, што ён не вярнуў каня і мала дапамагаў па гаспадарцы. Пятрок нагадаў, што здабыў газу, але жонка лічыла гэты запас менш карысным за соль, запалкі і цукар.
Найбольш Сцепаніду злавала, што муж прымаў і частаваў Гужа, якога яна называла прадажнікам. Яна казала, што не будзе частаваць немцаў і, калі яны прыйдуць, сыдзе з каровай у лес. Пятрок адказваў, што ад іх усё адно давядзецца неяк бараніцца.
Пятрок лічыў Гужа нягоднікам і нямецкім прыслужнікам, але баяўся яго ўлады. Ён спадзяваўся, што выпіўка змякчыла Гужа і той не стане чапляцца да іх або нават прыкрые Сцепаніду перад немцамі. Муж не здолеў растлумачыць гэта жонцы і пераважна маўчаў.
Сцепаніда была пакрыўджаная тым, што Пятрок крычаў на яе перад чужымі людзьмі. Ёй здавалася, што ён хацеў зняважыць яе, каб дагадзіць Гужу. Раней яна ўжо ўмела адстойваць сябе: выкрыла калгаснага кладаўшчыка Салаўя і дамаглася праверкі, якая зняла абвінавачанне ў крадзяжы лёну з яе работніц.
Рэжучы траву для жывёлы, Сцепаніда думала, што мужу не хапае цвёрдасці. Яна памятала Гужа яшчэ з часоў калектывізацыі і не даравала яму даўняй сустрэчы. Не любіла яна і Каландзёнка, які вярнуўся з палону і цяпер служыў у паліцыі. Абодва мелі вінтоўкі, але яна іх не паважала і не збіралася перад імі прыніжацца.
Сцепаніда накарміла парася і паспяшалася да каровы Бабоўкі, пакінутай на прывязі ў Бараннім Лозе. Перад выхадам яна папрасіла Петрака пакарміць курэй. Пасля сваркі ёй стала шкада мужа: яна ведала, што ён нязлы чалавек, хоць няспрытны, часта няўдачлівы і нездаровы.
Застаўшыся адзін, Пятрок закурыў самаробную цыгарку і задумаўся пра небяспеку. Ён баяўся, што Гуж ведае пра іх жывёлу і мінулае жыццё пры савецкай уладзе, а пры жаданні можа здаць іх паліцыі. Пятрок шукаў спосаб яго задобрыць, але сумняваўся, што яек, сала ці курыцы хопіць.
Тады Пятрок вырашыў гнаць самагон, каб мець чым частаваць Гужа. Ён успомніў даўнюю няўдалую спробу: падчас праверкі ў яго знайшлі самагоннае абсталяванне, забралі змеявік і аштрафавалі гаспадара. Цяпер Пятрок меркаваў, што за новых абставін гарэлка стала асабліва патрэбнай.
У істопцы ён адшукаў стары казан і вырашыў, што пасля чысткі той яшчэ паслужыць. Складаней было знайсці змеявік. Даўні знаёмы каваль Лейба мог бы яго зрабіць, але з’ехаў у Лепель. Умелы майстар Карніла жыў бліжэй, аднак праз даўнюю крыўду, звязаную са Сцепанідай, Пятрок не хацеў да яго звяртацца.
Пятрок пакарміў курэй і згадаў, што калісьці ў іх было значна больш жывёлы і рук для працы, а цяпер засталіся карова, парася і дзевяць курэй. Пасля ён узяўся ладзіць на пагорку капец для астатняй бульбы: у яме, куды ўжо засыпалі частку ўраджаю, увесну збіралася вада. Добра захаваная бульба павінна была дапамагчы ім перажыць зіму.
Персанажы
Цытаты
Быццам яму, Петраку, вялікая радасць піць з ім гарэлку, прыслужваць ды яшчэ слухаць яго знявагі? Але, калі хочаш жыць, мусіш трываць не такое. З ваўкамі жыць - па-ваўчынаму і выць.
Яны абодва з вінтоўкамі, улада іх над людзьмі вялікая, яны ўсё могуць. Але яна іх не баялася, бо не паважала іх. Болей таго - яна іх ненавідзела.
І тут неяк само сабою да яго прыйшло разуменне, што трэба гнаць самагон. Без самагону ў гэтым жыцці прападзеш.
Адчуваў, гарэлка становіцца ўстойлівай, ледзьве не адзіна рэальнай каштоўнасцю, без якой не абыдзешся. П'юшчы ці не, а трэба рабіць гарэлку.
Калі яе ў час выбраць, засцерагчы ад марозу, вады, дык хапала сабе і скаціне - бульбачка не адзін ужо год бараніла ад голаду.