Знак бяды (Быкаў)/Раздзел 5
з цыкла «Знак бяды»
Кароткі змест раздзела
Дажджлівай восеньскай раніцай Сцепаніда прачнулася раней за мужа Петрака. Яна падставіла цабэрак пад дзірку ў даху і пайшла даіць карову. Варона, якая ўжо некалькі дзён каркала на ліпе, зноў насцярожыла яе.
Сцепаніда выдаіла Бабоўку і парадавалася поўнай даёнцы. Карова была для гаспадароў вялікім набыткам. Жанчына збіралася накарміць яе і прыгатаваць нешта гарачае, але пачула гул машыны, што набліжалася да хутара.
На падворак заехаў вялікі нямецкі аўтамабіль з палявой кухняй. З кабіны выйшаў былы настаўнік Свянткоўскі. Ён паведаміў, што па распараджэнні Гужа тут размесціцца нямецкая каманда, і загадаў Сцепанідзе паклапаціцца, каб усё было добра.
Немцы заўважылі малако. Свянткоўскі перакладаў іх пытанні і пачаставаў салдат сырадоем з даёнкі Сцепаніды. Некалькі чалавек выпілі малако, але адзін толькі паспытаў яго і выліў на траву. Гаспадыня баялася прышэльцаў і спадзявалася, што яны хутка паедуць.
Затым салдаты зацікавіліся калодзежам і запатрабавалі вядро. Пятрок выйшаў да іх, зняў кепку і пачаў гаварыць пра ваду. Малады немец даў яму цыгарэту. Сцепанідзе не спадабалася, як лёгка муж пачаў дапамагаць чужынцам.
Немцы адчапілі палявую кухню і паставілі яе каля калодзежа. Пасля фельдфебель са Свянткоўскім агледзелі хату, а Пятрок паказваў ім дарогу. Сцепаніда не хацела пускаць чужых у сваё жытло і з прыкрасцю бачыла, як яны хадзілі па пакоях у мокрым абутку.
Салдат, які распальваў кухню, без дазволу ўзяў бярозавыя палены, зберажоныя Сцепанідай на зіму. Яна хацела яго спыніць, але стрымалася. Гаспадыня думала таксама пра карову, схаванае свінчо і курэй, якіх паспела не выпусціць з хляўка.
Пятрок запатрабаваў у Сцепаніды яек для немцаў. Яна прынесла кошык, і салдаты пачалі браць і піць яйкі проста ў хаце. Неўзабаве частку грузу з машыны склалі каля будынка. Аўтамабіль з фельдфебелем і маладым шафёрам паехаў, пакінуўшы на хутары кухню і двух немцаў.
Пятрок сказаў жонцы, што салдаты застануцца надоўга. Яны загадалі вымыць падлогу, вынесці лішнія рэчы ў істопку і падрыхтаваць хату да прыезду свайго начальніка ўвечары. Сцепаніда раззлавалася, але зразумела, што загад давядзецца выконваць.
Яна вывела Бабоўку на пашу за гародам і прывязала каля рова. Сцепаніда падумала, што ў рове можна было б схавацца, але жывёла патрабавала догляду, а пакідаць хутар з усім набыткам было шкада. Яна вярнулася дадому, адчуваючы страх і крыўду: вайна ўжо ўвайшла ў яе хату, і яна чакала яшчэ большай бяды.
Персанажы
Цытаты
Машына паволі, але з нейкаю няўхільнаю непазбежнасцю набліжалася да сядзібы і яшчэ праз момант са змораным цяжкім дыхам сунулася ў вароты і спынілася на падворку.
Пушчаць іх у хату ёй чамусь не хацелася, хата была недатыкальным яе прытулкам, які трэба было берагчы ад чужынцаў. «Хоць бы яны хутчэй з'ехалі», - думала яна.
Але менавіта гэта іх упэўненасць у сваёй праваце і ўсведамленне беспакаранасці за тое, што не прынята рабіць між людзьмі, адразу настройвалі яе супраць.
Было ёй да гаркоты крыўдна ў душы і боязна, і чула яна: магчымасці яе людскага жыцця ўсё вузелі-змяншаліся. З кожным днём на свеце ўсё горшала, вайна ўчэпістай лапаю падбіралася ўсё бліжэй