Люцыян Таполя (Танк)
Падзел пераказу на раздзелы – умоўны.
Майстар Люцыян Таполя і яго творчасць
Люцыян Таполя быў адным з найвялікшых майстроў-разьбяроў. Яго таксама называлі Багаробам. Ён вандраваў па берагах Віліі і Нёмана, узводзячы капліцы і крыжы на скрыжаваннях дарог.
Гэта быў адзін з майстроў вялікіх,
Звалі яго Люцыян Таполя,
А па клічцы проста Багароб.
Гэта ён
Уздоўж Віллі і Нёмна
I па ўсіх шляхах і скрыжаваннях
Будаваў капліцы і крыжы
Батлейка навагодняя і яе героі
Таполя выразаў з дрэва апосталаў і прарокаў, якія былі падобныя да звычайных сялян, лесарубаў і рыбакоў. Аднойчы ён стварыў навагоднюю батлейку, у якой свайго пана паказаў у вобразе Ірада.
У гэтай батлейцы Ірад быў апрануты ў шляхецкі ўбор, меў хітры твар лісіцы і бізун у руках, якім ён заўсёды біў мужыкоў. Прасвятую Таполя выразаў з дзяўчыны Тэклі, да якой калісьці сватаўся, але безпаспяхова.
Сваіх сяброў, мядзельскіх п'яніц Сцяпана і Харытона, ён выразаў з чачоткавай бярозы ў выглядзе анёлаў. Людзі доўга цешыліся з гэтай батлейкі і рагаталі з яе герояў.
Гнеў біскупа Сямашкі і пакаранне майстра
Чуткі пра незвычайную батлейку Таполі хутка разышліся па ўсёй акрузе і дайшлі да горада Вільні, да палаца біскупа Сямашкі.
Слых, як звон з высокае званіцы,
Слых, як на вадзе кругі ад камня,
Слых, як вецер, аблятае светам,
Даляцеў да горада да Вільні,
Да палаца біскупа Сямашкі.
Біскуп агледзеў батлейку і, убачыўшы ў ёй нешта непрымальнае, загадаў Таполю знішчыць сваё тварэнне. Акрамя таго, ён забараніў майстру займацца сваім рамяством на працягу дзесяці гадоў пад пагрозай пракляцця і пекла.
Дзесяць гадоў выгнання і змянення
Горка стала на душы Таполі пасля такога пакарання. Ён пакляўся не дараваць двум рэчам перад смерцю: біскупу Сямашку і яловаму суку, які заўсёды перашкаджаў яго майстэрству.
За дзесяць гадоў выгнання Таполя пабачыў шмат бяды і гора, наведаў шмат зямель, пра якія раней нават не марыў. Ад тугі па родным краі і па сваім майстэрстве ён пасівеў і так змяніўся, што нават сябры не пазнавалі яго пры сустрэчы.
Нават сам біскуп Сямашка не пазнаў у ім ранейшага грэшніка і даверыў яму будаўніцтва сваёй святыні.
Будаўніцтва святыні і помста ў камені
На ўзгорку, сярод старажытных лясоў, дзе раслі дубы, якія памяталі яшчэ часы Пяруна і Светавіда, пачалася будоўля святыні. Муляры ўзводзілі сцены, клалі камень і падганялі цэглу, а завяршаў усё на рыштаванні сам Таполя.
Пад рукамі майстра ажывала нават нежывое: гнуўся камень, а з звычайнай цэглы, быццам з бронзы, паўставалі розныя здані, страхоцці і звяры з людскім абліччам.
Дума неспакойная жыла у майстра:
Ён хацеў пакінуць пакаленням
След жыцця свайго,
Сваіх пакут,
Сказ пра мары,
Пра свае імкненні...
Каля вітражаў і на абсыдах Таполя размясціў хімеры, падобныя да тых, хто хацеў знішчыць святло ў яго сэрцы. Адны былі падобныя да магнатаў і панскіх цівуноў, другія — да езуітаў і самога біскупа Сямашкі. Усе яны мелі рогі, зяпы пачвар і хвасты гадаў.
Калі Таполя скончыў сваю працу, у дзень святога Роха шмат людзей сабралася паглядзець на новую святыню. Біскуп Сямашка сам прыехаў служыць імшу. Але калі ён узняў вочы ўгору і ўбачыў на званіцы пякельны карагод, ён пачаў жагнацца.
Біскуп спрабаваў зганяць пачвар, але яны не баяліся ні свянцонай вады, ні крыжа. Калі ж ён пазнаў у іх сваё аблічча і сваіх канонікаў, а таксама ўбачыў подпіс "Люцыян Таполя", яго быццам громам ударыла.
Знікненне майстра і яго духоўная спадчына
Слугі вывелі біскупа пад рукі і ледзь жывога завезлі ў палац. Дзесяць дзён хварэў Сямашка і крычаў, каб прывялі да яго Таполю. На дзесяты дзень ён памёр на світанні.
А след Таполі згубіўся недзе. Яго доўга шукалі стражнікі, манахі і езуіты, але так і не знайшлі. Казалі, што ён жыў яшчэ доўга, можа, сто гадоў ці больш, і вучыў людзей майстэрству.
Жыў Таполя
I вучыў людзей майстэрству,
Можа, сто, а можа, болей год.
Бо ў народзе,
Як ў прадвечным лесе,
Дзе ты знойдзеш дрэва, ад якога
Шум вясны пачаўся?
Дзе ты знойдзеш!