Мушка-зелянушка й Камарык-насаты тварык (Багдановіч)
Назвы раздзелаў – рэдактарскія.
Раздзел 1. Адзінокая мушка-зелянушка і рашэнне камарыка
Каля рэчкі Самацечкі камары таўкліся, спявалі і скакалі. Максім ляжаў на траўцы і сонна назіраў за імі. Адзін з камарыкаў зазвінеў ля яго вуха, але раптам загінуў ад мухі.
У той час адна маладая мушка-зелянушка сумавала, што яе ніхто не сватаў, хоць яна мела багаты пасаг: куст шыпшыны, шчэлку ў яблыні для хавання ад ветру, ліст альховы для накрывання на ноч і поўны мёдам кацялішча з жалудовай шалупішчы.
— «Ой, чаму-ж ды ня судзілася мне долі,
Што мяне і ня сваталі ніколі.
А пасагу прабагатага я маю:
Куст шыпшыны ад краю і да краю,
Шчэлка ў яблыні — ад ветру каб хавацца,
Ліст альховы — на ночку накрывацца»
Пачуўшы гэтыя жаласці, адзін камарык задумаўся, што можа ажаніцца з мушкай, хоць сам ён быў насаценькі, шэры і хударлявы, але затое рухавы ў скоках. Ён вырашыў прыбрацца і пайсці да мушкі-пяюшкі.
Раздзел 2. Сватанне і заручыны
Калі мушка прыляцела дадому, там ужо чакаў яе камарык насаты. Сватоўе-хрушчы размаўлялі з бацькамі мушкі, кажучы: "Мы — стралцы, шукаем куніцу, ня куніцу, але дзявіцу". Яны гаманілі больш за гадзіну, а потым спыталі ў дзяўчыны, ці падабаецца ёй госць багаты.
Мушка адказала, каб яны спыталі ў мамы і таты. Усё змацавалі гарэлкай, а пасля адбыліся заручыны. Камар атрымаў ад мушкі-дзяўчыны дарагі ручнік з павучыны, які яна сцяліла на траўцы і бяліла на ясным сонцы. Вырашылі, што ў нядзелю будзе вяселле.
Раздзел 3. Вясельнае баляванне
Загудзела, расшумелася дуброва, бо ўсе даведаліся пра вяселле. Свацейкі надзелі на муху вянок, і ўсе навокал аж вочы праглядзелі. Калі дзяўчына журылася па бацьку і матцы, заплакала ўся жаноцкая радзіма.
Загудзела, расшумелася дуброва:
Аб вясельлі у дуброве прайшло слова,
Як вянок на муху свацейкі надзелі,
Ўсе навокала аж вочы праглядзелі.
А калі бацьком журылася дзяўчына,
Аж заплакала жаноцкая радзіма
У каравайніцы запрасілі сьлімачка, які напродзіў замясіў дзяжу. Камаровым старшым дружкам быў авадзень, які рассыпаўся дробным макам перад мушкай. Матылькі былі баярамі, пчолачкі — баяркамі, усе спрытныя і шпаркія, асабліва як да чаркі.
Найстаршая баярачка — чмяліха — так спявала, што баяр пабрала ліха. Яна спявала пра багатых баяраў, якія забыліся ўзяць грашаняты, але затое трымалі свой гонар.
Калі музыкі зайгралі, узняўся вялікі гоман. Чмель пузаты гучна граў на басолі, а пчолка падцінала на скрыпцы. Знайшлося нават мушанётка дробна-мала, якое някепска званіла ў цымбалы. Конікі спрытна скакалі і спявалі пра камароў, якія не хочуць скакаць, бо баяцца паламаць свае доўгія ногі.
А як сыпнулі-урэзалі музыкі,
Дык узьняўся разам гоман там вялікі.
Чмель пузаты на басолі гучна грае,
А на йскрыпцы ёмка пчолка падцінае.
І знайшлося мушанётка дробна-мала,
Што званіла ткі някепска у цымбалы.
Госці елі, пілі і размаўлялі, а музыкі гралі. Адзін вялізны хрушч так насмактаўся гарэлкі, што зваліўся і заснуў у куточку. Восы ў чорных шатах з жоўтымі стрычкамі злосна глядзелі на мушку, а яна сядзела ля мужа і зігацела зялёненькай спаднічкай.
Мурашоўна нізка звесіла галоўку, бо занадта зацягнулася ў шнуроўку. Раптам яна ахнула — танула ў кроплі дожджыка. Усё сцямнела, кроплі заскакалі, і госці пахаваліся ў куточкі. Так спынілася вяселле сярод ночы, а назаўтра ўсе пайшлі да камара на баляванне.
Раздзел 4. Нешчаслівае жыццё камарыка
Абляцелі красачкі не ў пару, і невясёла стала шэраму камару. Калі ён пачаў жыць з мушкай, давялося яму патужыць. Мушачка не ўмела працаваць, толькі ўмела з хлопцамі жартаваць. Яна не магла ні выткаць кросенкі, ні шыць, ні стравы хораша наварыць.
Ня умее мушачка
Працаваць,
Толькі ўмее з хлопцамі
Жартаваць;
Ані выткаць кросенкі,
Ані шыць,
Ані стравы хораша
Наварыць.
Паштурхаў камарычак
Галаву:
Як я з гэткай жонкаю
Пражыву?
Камарык шкадаваў, што ўзяў яе за жонку, і паляцеў плакацца ў лясок. Ён сеў на дуб зялёненькі пад лісток, пахінуў галовачку, уздыхнуў і сумна зацягнуў песню пра сваё гора.
Раздзел 5. Смерць і пахаванне камарыка
Раптам учыніўся шум — камарык зваліўся з дуба. Ён грымнуў на зямлю з высакосці і пабіў-паламаў сабе косці. Цеслі пілавалі дошкі з дубоў, габлявалі іх і змайстравалі труну. Яе аббілі чырвонай кітайкай і адтачылі стужкай чорнай з краёў.
Грымнуў ён на зямлю з высакосьці
І пабіў — паламаў сабе косьці.
Цесьлі дошкі з дубоў пілавалі,
Габлявалі, труну змайстравалі.
Ўсю чырвонай кітайкай аббілі,
Стужкай чорнай з краёў адтачылі.
Гэй, кладуць камара ў дамавіну,
Заклікаюць сяброў і радзіму.
Паклалі камара ў дамавіну і заклікалі сяброў і радзіму. Камары над труной затрубілі, а светлячкі свяцілі лепш за зоркі. Мушка-ўдава горка галасіла, прасіла ў Бога борздай смерці. Яна звярталася да мужа, каб ён падаў ёй з труны галасочак, і плакала, што ніхто над ім не заплача, толькі хмарачка дробнымі дажджамі ды мушачка горкімі слязамі.
— «Мой мужочак, мой камарочак,
Ты падай мне з труны галасочак.
Ах, ніхто над табой не заплача,
Толькі хмарачка дробнымі дажджамі,
Толькі мушачка горкімі сьлязамі». —
Палажылі дамоўку на мары,
Панясьлі праз лугі ды папары.
Дамоўку паклалі на мары і панеслі праз лугі ды папары. Ля дарогі выкапалі магілу, пахавалі ў ёй камара і зрабілі зверху вялікі насып. Людзі, якія праходзілі міма, здымалі шапкі і пыталіся, ці не вяльможны вандроўнік, генерал, маёр ці палкоўнік там пахаваны. Ім адказвалі, што там ляжыць камар-камарочак, у якога з локаць насочак.
Людзі добрыя шляхамі мінаюць,
Шапкі нізка здымаюць, пытаюць:
— «Ня іначай, вяльможны вандроўнік, —
Генэрал, ці маёр, ці палкоўнік?» —
— «Не, ляжыць тут камар — камарочак,
У каторага з локаць насочак».