Зямля пад белымі крыламі (Караткевіч)/Сённяшні дзень
з цыкла «Зямля пад белымі крыламі»
Дзяленне пераказу на раздзелы — умоўнае.
Завяршаючы кнігу пра Беларусь, аўтар звярнуўся да маладых чытачоў. Ён расказаў пра сучасную адукацыю, навуку і культуру рэспублікі, яе гарады і заклікаў самастойна пазнаваць родны край.
Адукацыя, навука і захаванне помнікаў
Аўтар адзначыў рост адукацыі: паводле прыведзеных ім звестак, у 1975 годзе ў Беларусі працавалі 9442 школы, 131 сярэдняя і 31 вышэйшая навучальная ўстанова. Ён прапанаваў выпускнікам працягнуць вучобу ва ўніверсітэце, політэхнічным інстытуце або Горацкай сельскагаспадарчай акадэміі. Для другога беларускага ўніверсітэта ў Гомелі будаваўся новы комплекс.
У рэспубліцы працавалі сотні тысяч спецыялістаў, развіваліся даследаванні ў атамнай навуцы і кібернетыцы. Акадэмія навук аб’ядноўвала больш за трыццаць інстытутаў. Пад кіраўніцтвам народнага паэта Пятруся Броўкі ўпершыню выдалі «Беларускую Савецкую Энцыклапедыю».
Рыхтавалася і сямітомная праца «Помнікі Савецкай Беларусі»: у ёй збіраліся апісаць і паказаць на фотаздымках і планах помнікі ад старажытных курганоў да новых будынкаў і магіл ахвяр вайны. Уключаныя ў выданне аб’екты меліся ўзяць пад ахову дзяржавы. Сам аўтар ездзіў з экспедыцыямі, дапамагаў абмяраць і фатаграфаваць старыя палацы, вежы і званіцы. Значэнне гэтай працы ён патлумачыў так:
Бо народ павінен помніць усё ў сваёй гісторыі, а хто згубіў памяць — згубіў усё.
Літаратура і мастацтва
Расказваючы пра літаратуру, аўтар адзначыў творчасць Максіма Танка, Аркадзя Куляшова і Пімена Панчанкі. Раманы Івана Мележа «Людзі на балоце» і «Подых навальніцы» ён назваў глыбокай хронікай народнага жыцця. У рамане Янкі Брыля «Птушкі і гнёзды» заходнебеларускі хлопец прайшоў праз польскую армію і нямецкі палон, пасля няўдалых уцёкаў апынуўся ў турме, урэшце вярнуўся на акупаваную радзіму і ўзяў зброю. Аўтар згадаў і вядомыя творы Івана Шамякіна.
Асабліва ён вылучыў Васіля Быкава, які прайшоў вайну артылерыстам і пісаў пра яе сурова і праўдзіва.
У экранізацыі яго «Альпійскай балады» беларус Іван і італьянка Джулія ўцяклі з лагера і пакахалі адно аднаго, але Іван загінуў, ратуючы дзяўчыну. Аўтар назваў таксама партызанскую эпапею Міхася Лынькова, п’есы Андрэя Макаёнка і цэлае пакаленне новых паэтаў і празаікаў. Усіх больш як трохсот беларускіх пісьменнікаў ён пералічыць не мог і раіў чытачам самім адкрываць іх кнігі.
Новы Палац мастацтваў даваў магчымасць ладзіць пастаянныя выставы. Мастакі паказвалі беларускую прыроду, мінулае і сучаснасць, а графікі ператваралі кнігі ў творы мастацтва. Сярод скульптур аўтар адзначыў помнік Якубу Коласу работы Заіра Азгура, помнік Янку Купалу работы Андрэя Анікейчыка і будучы помнік Максіму Багдановічу перад тэатрам оперы і балета.
Тэатр, кіно і музыка
Купалаўскі тэатр нядаўна адзначыў пяцідзесяцігоддзе, а ў віцебскім тэатры Якуба Коласа ішоў «Несцерка». Побач з імі працавалі тэатр юнага гледача і беларускі цырк, узнікалі новыя тэатры. Ад 1960-х гадоў, на думку аўтара, сцэна больш увагі надавала чалавечай душы і вострым грамадскім праблемам, шукала новыя формы і нацыянальную драматургію.
Новая кінастудыя магла выпускаць шмат фільмаў; сярод іх аўтар згадаў ваенныя стужкі «Альпійская балада», «Праз могілкі» і «Руіны страляюць ва ўпор», а таксама дзіцячыя фільмы. Ён успомніў, як пад Мазыром сустрэў экспедыцыю фільма «Пушчык едзе ў Прагу»: у спёку мядзведзь Пушчык хрумсцеў лёдам у халадзільнай машыне, а пасля здымак атрымліваў мёд.
Развіваліся песня, опера, балет і інструментальная музыка. Аўтар назваў кампазітараў старэйшага і маладзейшага пакаленняў, у тым ліку Яўгена Глебава і Ігара Лучанка, а таксама папулярны ансамбль «Песняры».
Новыя гарады і дарогі роднага краю
Аўтар запрасіў чытачоў прайсці галоўным праспектам Мінска і паглядзець на новыя будынкі, набярэжную Свіслачы і ансамбль Акадэміі навук. Ён шкадаваў, што ў гарадах мала засталося будынкаў 1920–1930-х гадоў. Пасля вайны амаль знішчаны Мінск адбудавалі нанова, стварыўшы гарадскія ансамблі і сістэму паркаў, якая пераходзіла ў лясы каля Заслаўскага вадасховішча.
Сярод сучасных пабудоў ён адзначыў жылыя кварталы, кінатэатры, Палац спорту, дзіцячы сад з пляцоўкай-крэпасцю і гомельскі цырк. Аўтар спадзяваўся, што, пасталеўшы, чытачы прыкладуць свае веды і ўменні, каб зрабіць гарады і вёскі яшчэ прыгажэйшымі.
Напрыканцы ён заклікаў моладзь шмат падарожнічаць, але найперш пазнаць Беларусь: яе замкі і новабудоўлі, азёры і пушчы, партызанскія зямлянкі, мову і песні. Важней за ўсё было сустрэцца з людзьмі краю. Прызнаўшы, што не змог расказаць пра ўсіх, аўтар растлумачыў чытачам прычыну сваёй доўгай размовы:
Калі пачнеш прызнавацца ў любові да самага дарагога — скончыць тое прызнанне амаль немагчыма.
Ён пажадаў маладым людзям аддана любіць сваю зямлю і самому прайсці яе дарогамі. Калі пасля кнігі ім захочацца падарожнічаць па Беларусі, аўтар будзе лічыць сваю працу зробленай. Развітанне з чытачамі ён датаваў 1971 годам.