Тарас на Парнасе (Вераніцын)
Падзел пераказа на раздзелы — рэдакцыйны.
Ляснічы Тарас: яго служба і няўдалае паляванне
Лясная мясцовасць у Беларусі. Глыбокая восень. Тут жыў палясоўшчык Тарас.
Ён жыў каля лазні ў Пуцявішчы, не піў гарэлкі і меў павагу пана, пані ды войта. Штодня ён браў стрэльбу і сякеру ды ахоўваў лес. На восеньскае свята ён устаў з першымі пеўнямі і пайшоў на цецерукоў. Пачуўшы птушыны шум, ён прыцэліўся, але стрэльба двойчы не выстраліла. З-за елкі выйшаў мядзведзь. Ад страху ён затросся, быццам ліст асіны. Тарас паспрабаваў ускочыць на зламанае дрэва.
Падзенне ў яму, дзіўная краіна і дарога на Парнас
Ён паслізнуўся, паляцеў у яму і доўга падаў, пакуль не ўдарыўся аб зямлю. Калі развіднела, Тарас падняўся, абтрос бруд і панюхаў тытуню. Вакол раслі яркія кветкі і спявалі птушкі. Убачанае яго ўразіла:
Чырвоны краскі, мак і рожа, - Ну, як сукенку хто паслаў! І птушкі ёсьць там, дужа стройна Пяюць, палепш за салаўя! А-ай! авохці мне! авой-я! Куды патрапіў гэта я?
Крылаты кучаравы хлопчык з лукам сказаў, што дарога вяла з таго свету на Парнас, і адразу паляцеў. Тарас узяў кій, прайшоў каля дзевяці вёрст і ўбачыў гару з натоўпам ля падножжа.
Пісьменніцкі натоўп і ўзыходжанне на Парнас
Пад гарой было людна, як на кірмашы. Паны цягнулі кніжкі, штурхаліся і стараліся апярэдзіць адзін аднаго. Сярод іх праціскаўся Фадзей Булгарын.
Рэдактар нёс вялікі мех кніжак і газет, прасіў не душыць яго выданні і прапусціць яго самога. Ён пагражаў аблаяць усіх у газеце, як раней аблаяў аднаго з пісьменнікаў. Побач ішоў яго паплечнік: ён дапамагаў несці кнігі і трымаў граматыку для семінарый. Яшчэ адзін літаратар ехаў угору ў павозцы. Раптам натоўп расступіўся, і чатыры славутыя пісьменнікі хутка прайшлі на Парнас, нібы птушкі. Тарас таксама штурхаўся сярод паноў, пакуль не прабіўся да гары і не ўзышоў на вяршыню.
Парнас як панскі двор: праца і забавы багоў
На вяршыні стаяў новы дом, абнесены яловым плотам. Двор нагадваў панскі: там хадзілі свінні, каровы, козы і бараны, а хлопцы гулялі на грошы. У хаце было поўна багоў. Шаўцы шылі багіням абутак, багіні мылі кашулі і штаны. Адзін стары бог падплятаў лапці, бог мора чыніў рыбалоўныя сеткі. На печы адпачываў Зевес.
Дужы асілак біўся з богам вайны і мяў яму чупрыну, каб пацешыць гаспадара. Багіня прыгажосці круцілася перад люстэркам, мазала валасы маслам і бяліла твар. Малады бог кахання жартаваў з дзяўчатамі, цалаваў іх, зрываў хусткі, іграў і спяваў.
Пір багоў: багатая ежа, гарэлка і п’яныя спевы
Калі Зевес паварушыўся і запатрабаваў есці, Геба наліла гарэлку і паклала на стол вялікі бохан хлеба.
Багі сабраліся вакол стала. Наймічка падавала капусту, кулеш са скваркамі, густы малочны суп з крупамі, халодны жур, кашу з салам і смажаную гусь. Потым яна прынесла каўбасы і аўсяныя бліны. У Тараса пацяклі слінкі і забурчала ў жываце, але ён заставаўся каля парога. Багі пілі гарэлку і спявалі, бы ў карчме. Бог віна зацягнуў такія непрыстойныя прыпеўкі, што дзяўчаты засаромеліся. Зевес напіўся: ківаўся, заплюшчваў вочы і нешта мармытаў.
Танцы багоў і здзіўленне Зевеса майстэрствам Тараса
Пасля застолля загучала дуда. Багіня прыгажосці прыгожа станцавала «Мяцеліцу», бог мора пайшоў упрысядкі, а Зевес таксама пусціўся ў скокі. П'яных укладвалі пад лаўку. Тарас не ўтрымаўся і ад парога выскачыў танцаваць. Ён прытопваў, свістаў і кружыўся так удала, што багі разявілі раты. Зевес пляскаў і спытаў, ці не пісьменнік госць. Тарас адказаў і папрасіў дапамогі:
«Не, мой панок! - сказаў Тарас, - Я палясоўшчык з Пуцявішча, Чуць золак сёньня са двара, Прыйшоў сюды я апаўдні шчэ, Ды ўжо й дадому мне пара. Ці не была б, паночак, ласка Адсюль дамоў мяне завесьці?
Вячэра ад Гебы, вяртанне ў лес і наступствы для Тараса
Зевес кіўнуў Гебе, і тая дала Тарасу суп з крупамі і лусту хлеба. Ён паеў, падзякаваў багам і сабраўся дадому. Крылатыя вятры падхапілі яго і перанеслі цераз Парнас проста ў родны лес. Ужо вечарэла, на небе з'явіўся малады месяц. Пасля гэтай прыгоды Тарас перастаў хадзіць у лес так рана, таму начным злодзеям стала лягчэй красці бярвенне. Яго аповед слухач запісаў на паперы.