Макаркавых Волька (Чорны)
Вельмі кароткае ўтрыманне
Беларуская вёска, 1930-я гады. Кааператар Сафрон Дзядзюля сустрэўся з жанчынай, якая нагадала яму Макаркавых Вольку.
Дзядзюля ўспомніў, што Волька калісьці адмовіла яму ў шлюбе і выехала вучыцца. Каб адпомсціць, ён рэгулярна пісаў на яе паклёпніцкія заявы ў розныя інстанцыі, прагнаючы сапсаваць ёй жыццё.
Волька ўсё ж стала ўрачом і прыехала на радзіму прывесці ў парадак магілы бацькоў. Яна зайшла да Дзядзюлі папрасіць цвікі, але ён ёй груба адмовіў. Неўзабаве, цяжка захварэўшы, Дзядзюля паклікаў Вольку на дапамогу. Яна ставіла яму банькі і шукала паперу для рэцэпта.
Глянуўшы ў іх, яна жахнулася, яна чытала чарнавікі Дзядзюлевых заяваў на яе. "Вось чаму я гэтулькі пакутавала, цярпела ганьбу і не меншы здзек!" Дрыжачай рукой яна адарвала ад аднаго чарнавіка палоску паперы...
Ачуняўшы, Дзядзюля, поўны зласлівасці, ужо рыхтаваў новую заяву на доктара Вольку. Волька ж вырашыла, што перажытыя пакуты засталіся ў мінулым і з радасцю планавала вярнуцца працаваць доктарам у родныя мясціны.
Падрабязны пераказ
Падзел пераказу на раздзелы – ўмоўны.
Таямнічая жанчына на могілках
Кааператар Сафрон Дзядзюля аднойчы прыцемкам убачыў, як незнаёмая жанчына пералезла цераз паркан царкоўнага могільніка і накіравалася за царкву, дзе раслі вязы. Калі стала зусім цёмна, жанчына выйшла з могільніка, некалькі разоў азірнулася і павольна пайшла ў вуліцу, знікнуўшы ў адной з канцавых хат.
Мінулае Сафрона і Волькі: няўдалае сватанне
Постаць гэтай жанчыны нагадала Дзядзюлю Макаркавых Вольку, да якой ён сватаўся дзесяць гадоў таму. Сям'я Макаркавых была бежанскай, прыехала ў вёску падчас імперыялістычнай вайны. Бацька Волькі прыбыў з жонкай і малой дачкой на сытым кані.
Я за цябе не пайду, бо ты такі... што абы дзе сеў, то пасля цябе заўсёды астаецца куча смецця, попелу з папяросы, пяску і гразі з-пад ног... Ну, ты пусты ганарлівец... і яшчэ - кожнага любіш абсмяяць...
Помста Дзядзюлі і лёс Волькі
Праз паўгода Волька паехала вучыцца на рабфак, а Дзядзюля, абражаны яе адмовай, напісаў заяву, што яна "лісіца ў воўчай скуры" і "пралезла" на вучобу, хоць яе бацька быў "кулак". Дзядзюля быў вялікім актывістам, умеў прыстасоўвацца і заўсёды трапляўся пад рукой.
Ён пакрысе лез у кааперацыю, у малочную арцель, а пасля і ў сельсавет. Нейк так выходзіла, што ён заўсёды трапляўся пад рукой, заўсёды ўсё ведаў, заўсёды пра ўсё мог тонка здагадацца...
Пасля заявы Дзядзюлі Вольку звольнілі з рабфака. Яна не вярнулася дадому, а засталася працаваць і вучыцца ў вячэрняй школе. Калі памерла яе маці, Волька прыехала на пахаванне. Пасля яе ад'езду Дзядзюля зноў напісаў заяву, што яна кулацкая дачка і бацька яе займаецца спекуляцыяй цялятамі.
З задаваленнем думаючы аб тым, што ён сваімі заявамі адпомсціўся Вольцы за колішнюю знявагу, Дзядзюля спакойна клаўся спаць, акругліўшы свае думкі фразай: "Цяпер мы з ёю квіты".
Вяртанне Волькі ў вёску дактаром
Назаўтра Дзядзюля ішоў на працу. За апошнія гады вёска моцна змянілася: з'явіліся новыя дамы, калгасны сад, гаспадарчыя пабудовы. Праходзячы каля могільніка, ён заўважыў на царкоўнай сцяне жаночае паліто. Зацікавіўшыся, ён пералез цераз паркан і падышоў бліжэй.
Раптам ён пачуў шоргат рыдлёўкі і ўбачыў жанчыну, якая капала зямлю каля дзвюх магіл пад вязамі. Гэта была Макаркавых Волька, прыгожая, сталая жанчына. Дзядзюля ціха схаваўся за царкоўнай сцяной, назіраючы за ёй.
Штосьці новае было ў ёй. Гэта не была тая ранейшая простая і вясёлая Волька. Наіўнасці тут ужо не было... гэтая жанчына ўжо, мусіць, глыбока ведае цану з'явам свету і людскім учынкам.
Хвароба Сафрона і лячэнне ад Волькі
Увесь дзень Дзядзюля быў неспакойны. Вечарам ён выйшаў на двор пад дождж, каб асвяжыцца, і моцна прамок. Ноччу ў яго пачало балець горла, а на наступны дзень падскочыла тэмпература. Сям'я была ў трывозе.
У хату Дзядзюлі зайшла жанчына і паведаміла, што Дзядзюля вельмі хворы, а ехаць па доктара далёка. Волька, якая была ў суседа, адразу пайшла да хворага. Дзядзюля, спалоханы хваробай, папрасіў яе дапамагчы.
Волька агледзела хворага і сказала, што ў яго пачынаецца запаленне лёгкіх. Яна паставіла яму банькі і напісала рэцэпт. Шукаючы паперу для рэцэпта, яна знайшла ў шуфлядзе чарнавікі Дзядзюлевых заяў на яе і зразумела, хто быў прычынай яе пакут.
Непакаянная злосць Дзядзюлі
Праз некалькі дзён Дзядзюля паправіўся. Ён быў абураны тым, што Волька, нягледзячы на ўсе яго заявы, стала доктарам і прыйшла яго лячыць. Гэта здавалася яму ганьбай.
Як цвік з-пад малатка, яго мазгі прабівала думка, што на яго накладзена пячаць ганьбы: у цяжкую для яго хвіліну Волька прыйшла ратаваць яго. Нягледзячы на ўсе яго заявы, яна стала доктарам.
Ад суседа Дзядзюля даведаўся, што Волька паехала, але ненадоўга. Ёй спадабалася ў вёсцы, і яна хацела прасіць, каб яе накіравалі працаваць у раён. Дзядзюля адразу вырашыў напісаць новую заяву на яе ў раённыя органы.
У тыя самыя дні Волька пісала сваёй сяброўцы: "...Тысячы момантаў з майго маленства паўсталі перада мной як жывыя. Я пазнавала дрэвы, каменні, узгоркі... Я прывяла да парадку магілы бацькоў і доўга хадзіла па родных дарогах."