Вужыная карона (Баршчэўскі)
Падзел пераказа на раздзелы — умоўны.
Загад паноў і няўдалае двухдзённае паляванне Сямёна
У маёнтку сярод беларускіх лясоў стаяла восень. Лоўчы Сямён жыў побач і здабываў дзічыну для паноў.
Кіраўнік маёнтка загадаў да нядзелі прынесці двух глушцоў, чатырох цецерукоў і курапатак. Сямён два дні хадзіў па лесе без здабычы; галодны сабака ўцёк, а лоўчы баяўся панскага гневу.
Чорны сабака і незнаёмы: парада, як здабыць Вужовую карону
Сямён падумаў, што пакланіўся б нячысціку дзеля ўдачы, і перад ім з’явіўся чорны сабака.
Следам выйшаў пажылы незнаёмы і параіў у ноч перад 14 верасня пайсці на Ласіную гару. Там трэба было паслаць белую хустку перад Вужовым каралём і ўкленчыць, каб атрымаць залатую карону. З ёю сабака заўсёды дапамагаў бы на паляванні. Незнаёмы папярэдзіў: ні ў дарозе, ні пасля нельга было палохацца або дзівіцца.
Начны шлях да Ласінай гары праз пачвары і чароўныя спакусы
Узяўшы хустку і стрэльбу, Сямён рушыў праз цёмны лес. Апоўначы яго акружылі мядзведзь і ваўкі, а дарогу загарадзіў волат з вырванай хвояй. Лоўчы прайшоў міма без страху. Потым перад ім узніклі залаты палац і сад з кветкамі ды спелымі пладамі. Там яго вабілі новыя цуды:
Зязюля сумным голасам абзывалася на дрэве; зацёхкаў салавей у хмызняку; чуваць дзіўныя галасы драздоў і шпакоў, і разумее Сямён іх вясёлыя спевы. Спаткалі яго дзяўчаты з вянкамі на галовах, танцуючы, вабілі да сябе.
Ён не спыніўся і нічому не здзівіўся. Здані зніклі, зноў павеяла восенню. На світанні лоўчы паспяшаўся да гары.
Карона Вужовага караля і першая шчаслівая лоўная здобыч
Схілы гары былі пакрытыя вужамі, якія расступаліся перад Сямёнам. На ўзыходзе сонца ён сустрэў Вужовага караля з залатой каронай на галаве. Лоўчы паслаў хустку і ўкленчыў. Вуж скінуў карону і разам з астатнімі схаваўся за гарой. Скарб нагадваў два бліскучыя лісточкі, зрослыя канцамі. На зваротным шляху чорны сабака прывёў Сямёна да птушак. Ён настраляў глушцоў, цецерукоў і курапатак ды вярнуўся дадому. Паны пахвалілі яго за спрыт.
Слава найлепшага паляўнічага і пагалоскі пра сувязь з нячысцікам
Сямён праславіўся на ўсю ваколіцу, а дзічыны хапала панам і на продаж. Людзі бачылі ў лесе чорнага сабаку і лічылі лоўчага чараўніком. Былы сябар Акім падгледзеў яго праз акно.
Сямён лашчыў сабаку, але той глянуў у акно крывавым вокам і знік. Акім уцёк ад страху. Гадамі гаварылі, што лоўчаму служыў нячысцік. Паны не верылі, хоць гаспадар бачыў, як птушкі самі ляцелі да Сямёна і ён ніколі не прамахваўся.
Марыся і пасвячоны крыжык: страта чароўнага дары
Сямён захацеў ажаніцца з Марысяй, прыгожай дачкой набожных бацькоў.
Ён спадзяваўся на сваё багацце і панскую ласку. Аднойчы сустрэў яе з вянком на галаве, калі яна збірала суніцы, і спытаў, ці падабаўся ёй. Марыся баялася чараўнікоў і прапанавала пацалаваць яе асвячоны крыжык. Сямён пагадзіўся, але адразу адбылося нечаканае:
І ледзь пацалаваў крыжык, як тут з травы падняў галаву велізарны вуж, нібыта хацеў зірнуць на Марысю. Перапалоханая дзяўчына закрычала. Сямён схапіў камень і выцяў вужа.
Чорны сабака з’явіўся, забрахаў і знік. Лоўчы адвёў дзяўчыну дадому.
Пажоўклыя лісточкі замест кароны і пакуты Сямёна ад вужоў
У лесе сабака больш не сустрэў Сямёна. Пасля стрэлу замест цецерука ўпаў гнілы пень. Дома паўзлі вужы. У скрыні замест залатой кароны ляжалі два пажоўклыя бярозавыя лісточкі. Вужы яшчэ доўга пераследавалі лоўчага: з’яўляліся і дома, і ў гасцях у суседзяў.
Прыезд Марагоўскага, вячэра і абяцаныя аповеды Якуша пра ваўкалакаў
Падчас аповеду ў дом пана Завальні ў завіруху прыехаў пан Марагоўскі.
За вячэрай госць абяцаў забраць дзяцей гаспадара з вучобы ў Полацку на Каляды і запрасіў яго пляменніка пагасціць. Гаспадар пахваліў веды пляменніка і любоў да беларускіх казак. Госць згадаў свайго фурмана Якуша.
Той не даў страляць у ваўкоў, каб не загубіць чалавечыя душы. Пасля вячэры яго паклікалі расказаць пра ваўкалакаў.