Зямля пад белымі крыламі (Караткевіч)/Горад на Нямізе
з цыкла «Зямля пад белымі крыламі»
Дзяленне пераказу на раздзелы — умоўнае.
Пакінуўшы нерасказаным многае пра Купалле, папараць-кветку і гуканне вясны, аўтар перайшоў ад даўніх звычаяў да сучасных гарадоў. Хоць на Беларусі яшчэ заставалася шмат сельскіх жыхароў, гарады і прамысловасць раслі. Найперш ён звярнуўся да сталіцы.
Сляды мінулага ў сталіцы
Мінск, найбуйнейшы горад Беларусі, меў больш за мільён жыхароў. Разам з вобласцю ён даваў значную частку прамысловай прадукцыі рэспублікі. Гораду было больш за дзевяцьсот гадоў; пра крывавую бітву на Нямізе нагадвалі радкі «Слова аб палку Ігаравым». Саму раку ўжо схавалі ў падземную трубу.
Аўтар звязваў даўнія назвы Менеск і Менск са словам «мена». Старажытных будынкаў захавалася мала: у апошнюю вайну горад амаль цалкам знішчылі. Таму за беларускай даўніной ён раіў ехаць у правінцыю.
Сярод новых каменных гмахаў стаяў драўляны домік — музей І з’езда РСДРП, які адбыўся тут у 1898 годзе. Аўтар бачыў у заснаванні партыі пачатак палітычнай сілы, звязанай з рэвалюцыямі і стварэннем савецкай дзяржавы. Побач знаходзілася плошча Перамогі з абеліскам і Вечным агнём у памяць пра савецкіх воінаў і беларускіх партызан.
За час росту Мінска месца расстрэлу паўстанцаў 1863–1864 гадоў, калісьці за гарадской мяжой, апынулася ў раёне галоўнага паштамта. Тут загінуў адзін з кіраўнікоў паўстання Міхал Цюндзявіцкі, а сялянскія дзяўчаткі прыносілі кветкі на яго магілу.
Ад конкі да прамысловай сталіцы
Каб паказаць хуткасць перамен, аўтар уявіў дзевяностагадовага мінчаніна. Той пабачыў бы тэлефон у чатырнаццаць гадоў, пазней праехаўся б на концы — вагоне, які па рэйках цягнулі коні, — а ў новым тэатры спачатку глядзеў бы спектаклі пры свечках. Трамвай з’явіўся ў горадзе толькі ў 1929 годзе.
Цяпер Мінск стаў буйным цэнтрам машынабудавання: тут выпускалі трактары, самазвалы, матацыклы, станкі, радыёпрыёмнікі і тэлевізары. За дзень выраблялі каля трохсот трактароў, а за год — больш за мільён гадзіннікаў. Працавалі таксама прадпрыемствы лёгкай, будаўнічай і харчовай прамысловасці. Электрастанцыі і разгалінаваныя маршруты грамадскага транспарту асабліва выразна паказвалі адлегласць ад часоў свечак і конкі.
Навука, культура і зялёны горад
У сталіцы дзейнічалі інстытуты і ўніверсітэт, дзе вучылася больш за дзесяць тысяч студэнтаў, бібліятэкі, тэатры, музеі, Акадэмія навук і кінастудыя «Беларусьфільм». Аўтар адзначыў і выдавецкую справу: беларускія кнігі атрымлівалі ўзнагароды за мастацкае афармленне.
Пасля вайны было цяжка ўявіць, што разбураны Мінск стане зялёным. Але на яшчэ не расчышчаных вуліцах высаджвалі дарослыя ліпы, умацоўвалі мокры бераг Свіслачы, дзе пасля з’явіліся парк і помнік Янку Купалу. У парку Чалюскінцаў праклалі дзіцячую чыгунку; раслі калекцыі батанічнага саду, а ў цэнтральным парку імя Горкага дзяцей чакалі атракцыёны і планетарый.
Дарога праз горад і вадасховішча за ім
Аўтар прапанаваў праехаць па Ленінскім праспекце ад Дома ўрада праз цэнтр, міма тэатра імя Янкі Купалы і помніка танкістам, якія ўвайшлі ў Мінск у ліпені 1944 года. Далей маршрут ішоў праз Свіслач і плошчу Перамогі, каля помніка Якубу Коласу, філармоніі, батанічнага саду, парку і кінастудыі — да шашы на Маскву.
Завяршаючы аповед пра сталіцу, аўтар звязаў яе прыгажосць з ваенным змаганнем і пасляваенным адраджэннем:
Мінск у вайну змагаўся гераічна. Мінск гераічна ўставаў пасля вайны з попелу.
Затым аўтар апынуўся перад Заслаўскім вадасховішчам — адным з чатырох вялікіх вадаёмаў, дзе мінчане маглі плаваць і катацца на чаўнах. На ветры бялелі хвалі, крычалі чайкі, рыбакі прычалілі да зялёных астравоў, а ля далягляду ішлі гонкі яхт.