Зямля пад белымі крыламі (Караткевіч)/Горад зеляніны і вады
з цыкла «Зямля пад белымі крыламі»
Дзяленне пераказу на раздзелы — умоўнае.
Гомельскі парк і палац
На Сажы, недалёка ад яго ўпадзення ў Дняпро, стаяў Гомель — другі па велічыні беларускі горад, вядомы з 1142 года. Яго бульвары і манументальныя будынкі суседнічалі з цяністымі паркамі. Ад Савецкай плошчы з будынкам тэатра можна было за некалькі крокаў трапіць у парк, закладзены ў 1780 годзе.
Там раслі каля ста парод дрэў, былі гроты, аранжарэі і масты над ярамі, ператворанымі ў сажалкі. У парку знаходзіліся Петрапаўлаўскі сабор, дзе на той час быў планетарый, магільня Паскевічаў і колішняя заводская труба ў выглядзе мінарэта. З яе адкрываўся шырокі краявід.
Палац у стылі класіцызму пабудаваў у XVIII стагоддзі граф Румянцаў пасля таго, як Кацярына II падаравала яму значную частку Гомельшчыны.
Семдзясят палацавых залаў аздаблялі мармур, золата, каштоўнае дрэва і агат. У час аповеду тут дзейнічаў Палац піянераў з бібліятэкай, майстэрнямі і гурткамі. Раней у асобным крыле захоўвалася багатая бібліятэка Румянцава: ён перавёз яе ў Маскву, дзе яна стала асновай будучай Румянцаўскай бібліятэкі.
У 1834 годзе землі і палац перайшлі да генерал-фельдмаршала Паскевіча за перамогу ў вайне з Персіяй, якую апавядальнік лічыў ганебнай.
Паскевіч прыбудаваў да палаца вялікую вежу з музеем, дзе былі рукапісы, творы мастацтва, антычныя рэчы і збор, прысвечаны персідскаму паходу. Падчас апошняй вайны музей часткова разрабавалі: ён застаўся багатым, але ранейшага збору ўжо не меў.
Прамысловасць і рачны порт
Да рэвалюцыі ў Гомелі і наваколлі працавалі шкляныя, тэкстыльныя і запалкавыя прадпрыемствы, чыгуначныя майстэрні, папяровая фабрыка ў Добрушы. Пачаткам новай індустрыі стаў заснаваны ў 1930 годзе «Гомсельмаш» — першы ў Беларусі завод сельскагаспадарчага машынабудавання. У акупацыю яго цалкам зруйнавалі, а ў 1948 годзе аднавілі і рэканструявалі.
Завод выпускаў машыны для нарыхтоўкі кармоў. Апавядальнік чуў ад сельскіх працаўнікоў пахвалу яго прадукцыі і прывёў узнагароды: гран-пры ў Бруселі ў 1958 годзе, залатыя медалі ў Маскве ў 1966-м і ў Мекленбургу ў 1967-м.
У горадзе працавалі таксама кабельны, падшыпнікавы, суднабудаўнічы і іншыя заводы, фанерна-запалкавы камбінат і кандытарскі «Спартак». Праз буйны рачны порт з Украіны паступалі соль, збожжа і метал, а ва Украіну адпраўлялі лес і прамысловыя вырабы. Планавалася перавозіць сыравіну і гатовыя ўгнаенні для новага завода. Гомель меў навуковы інстытут, чыгуначны інстытут, малады ўніверсітэт і тэхнікумы.
Падарожжа рэкамі Палесся
Ад Гомеля апавядальнік прапанаваў шлях на «Раце» па Сажы і Дняпры, праз Украіну на беларускую Прыпяць, далей праз Піну і Днепра-Бугскі канал у Мухавец, да Буга пад Брэстам. Ён успомніў, як сам амаль увесь гэты шлях прайшоў на агітцеплаходзе «Маякоўскі», а пад канец — пешшу.
На рацэ падарожнікі бачылі ласёў, якія пераплывалі ваду, а ў вёсках ля прыстаняў вечарамі паказвалі фільмы. На берагах стаялі зялёныя мястэчкі, даўнія палацы, храмы і белыя альтанкі. Пасля працы даяркі спявалі палескія песні, а фалькларысты экспедыцыі ўпотай запісвалі іх на магнітафон.
Па дарозе запомніліся жанчына ў багата вышытым народным уборы з плеценай з бяросты торбай для ежы, велічныя пінскія муры і ганчарныя вёскі. Мясцовыя майстры напаўжартам казалі пра сваё рамяство:
Наша прохвесія самая старая. Бо й Адам буў злеплены з гліны, а значыць, не хто-небудзь, а сам бог быў першы ганчар...
Далей шлях ішоў каналам да Кобрына, дзе стаялі домік Суворава і помнік першай перамозе над Напалеонам у 1812 годзе.