Зямля пад белымі крыламі (Караткевіч)/Раз’яднаная зямля
з цыкла «Зямля пад белымі крыламі»
Дзяленне пераказу на раздзелы — умоўнае.
У міжваенны час Заходняя Беларусь заставалася пераважна сялянскім краем. Лясы драпежна высякалі, карысныя выкапні не выкарыстоўвалі, а жыхарам даводзілася штодня змагацца за існаванне.
Школа і ўзброены супраціў
У школах не было роднай мовы, і беларускіх дзяцей на ўласнай зямлі вучылі польскаму патрыятычнаму вершу. Аўтар прывёў яго пачатак:
Хто ты естэсь? Поляк малы.
Які знак твуй? Ожэл бялы.
Для польскага дзіцяці гэтыя словы мелі горды сэнс, а для беларускага, паводле аўтара, былі штодзённым прыніжэннем. Супраціў выяўляўся ў партызанскай барацьбе і сабатажы ў панскіх маёнтках. Памешчыкам належала палова зямлі, хоць яны складалі толькі 0,9 працэнта насельніцтва.
Барацьбу натхнялі Камуністычная партыя Заходняй Беларусі, арганізаваная ў 1923 годзе, і заходнебеларускі камсамол, створаны ў 1924-м. У 1921–1925 гадах палалі маёнткі, партызаны нападалі на паліцэйскія пастарункі. Амаль усю краіну абвясцілі на ваенным становішчы, улады ўвялі войска.
КПЗБ вырашыла спыніць узброеныя дзеянні, каб пазбегнуць лішніх ахвяр сярод мірных жыхароў і захаваць людзей для іншых спосабаў барацьбы да часу ўз’яднання з СССР.
Уздым Беларускай Грамады
У 1925 годзе ўзнікла Беларуская сялянска-рабочая Грамада. Яна патрабавала самавызначэння і аб’яднання беларускіх земляў у адной дзяржаве, школы на роднай мове, урада працоўных і перадачы зямлі сялянам без выкупу.
Грамаду ўзначаліў Браніслаў Тарашкевіч — беларускі пасол у польскі сейм, публіцыст, прамоўца і паэт.
Да пачатку 1927 года Грамада налічвала больш за сто тысяч чалавек і стала адной з найбольш уплывовых арганізацый сярод сялян, рабочых і рамеснікаў.
Разгром Грамады і расстрэл у Косаве
У студзені 1927 года войска і паліцыя напалі на арганізацыі Грамады. Тысячы людзей арыштавалі, клубы і бібліятэкі грамілі, найбольш актыўных членаў хапалі і збівалі. У адказ адбыліся дэманстрацыі пратэсту.
У лютым 1927 года ўлады адкрылі агонь па дэманстрацыі ў гарадку Косава. Яе ўдзельнікі патрабавалі моўных правоў, выступалі супраць урада Пілсудскага і заклікалі не чапаць СССР. Пяць чалавек загінулі, больш за трыццаць былі параненыя. Пасля гэтага пачаліся падпалы хат і напады паліцыі і войска на вёскі; па ўсёй краіне разгарнуўся тэрор.