Зямля пад белымі крыламі (Караткевіч)/З папялішчаў, як фенікс
з цыкла «Зямля пад белымі крыламі»
Падзел пераказу на раздзелы — умоўны.
Вызваленне Беларусі
Улетку 1944 года пачалася аперацыя «Баграціён» — наступленне савецкіх войскаў за вызваленне Беларусі. Гомель і частка іншых раёнаў былі вызвалены раней. З 23 чэрвеня ў наступленне ўступілі чатыры франты, і нямецкую абарону прарвалі.
Вызвалілі Оршу, Магілёў, Шклоў і Быхаў, а 3 ліпеня — Мінск. Нямецкія войскі траплялі ў акружэнне; партызаны захоплівалі гарады, масты, пераправы і чыгункі. Да канца ліпеня, паводле аўтара, усю тэрыторыю Беларусі ачысцілі ад акупантаў. Пасля былі ўзяцце Берліна і перамога над Японіяй.
Новыя гарады і багацці зямлі
Пасля вайны людзям давялося адраджаць спустошаны край: немцы разбурылі больш за 200 гарадоў і 1200 сёл. Праца на палях і разборка руін былі цяжкімі, але на месцы папялішчаў паўставалі новыя гарады, электрастанцыі і прадпрыемствы.
Былі пабудаваны Новаполацк, Салігорск, Светлагорск і іншыя гарады, Бярозаўская і Лукомльская электрастанцыі, хімічныя і тэкстыльныя прадпрыемствы. На паўднёвым усходзе каля Гарывады знайшлі нафту, а пазней — прамысловыя запасы жалезнай руды. У Салігорску працавалі камбінаты па здабычы калійнай солі.
Аўтар памятаў малады Салігорск і яго падземныя саляныя тунелі, падобныя да рознакаляровых палацаў. Ён згадаў верш Міколы Аўрамчыка, у якім рабочы падсольваў памідор соллю проста са столі. Гэтая карціна нагадала аўтару, як цяжка было партызанам і сялянам без солі ў вайну: людзі хварэлі і нават часова слеплі.
Эксперыментальная вёска Верцялішкі
Прыкладам новага вясковага жыцця сталі Верцялішкі ў Гродзенскай вобласці, пасёлак калгаса «Прагрэс». З 1967 года ў Беларусі будавалі эксперыментальныя пасёлкі, каб праверыць, наколькі зручныя новыя планы забудовы і тыпавыя праекты. Удалыя рашэнні маглі пераняць іншыя вёскі.
У Верцялішках пры планіроўцы ўлічылі рэльеф, вадаёмы і зялёныя насаджэнні, а жылую, грамадскую і вытворчую часткі размясцілі асобна. На цэнтральнай плошчы знаходзіліся клуб, праўленне калгаса, сельсавет і гандлёвы цэнтр з гасцініцай і бытавымі паслугамі. Побач былі парк, пляцоўкі для танцаў і спорту, дзіцячы сад, а перад адміністрацыйным будынкам — вадаём з фантанамі.
У пасёлку стаялі розныя па вышыні і выглядзе дамы, у тым ліку кватэры для невялікіх сем’яў. Верцялішкі адзначылі залатым медалём ВДНГ, а ў 1971 годзе архітэктары В. Емяльянаў і Г. Заборскі разам са старшынёй калгаса Ф. Сянько атрымалі Дзяржаўную прэмію СССР. Аўтар спадзяваўся, што з часам так будуць жыць ва ўсіх вёсках.
Кайшоўка пасля ваенных страт
Змены аўтар убачыў і ў звычайнай, неэксперыментальнай вёсцы Кайшоўцы Карэліцкага раёна. Тут знаходзіўся калгас «Зара», былым старшынёй якога быў знаёмы аўтара Пётр Майсеевіч Шчарбакоў. На час размовы ён узначальваў сельсавет.
Шчарбакоў абышоў мноства кабінетаў і дамогся аўтобуснага маршруту «Мінск — Кайшоўка». У калгасе былі ўласныя дарогі, выезд на шашу і асфальтаваныя вуліцы. Падчас вайны вёску бамбілі, хоць і не разбурылі; загінула шмат людзей. Іх імёны былі высечаны на гранітнай стэле каля праўлення.
Пасля страт здавалася, што Кайшоўка не здолее аднавіцца. Аднак у ёй з’явіўся вялікі клуб з багатай бібліятэкай, пакоямі для гурткоў і глядзельнай залай. Шчарбакоў скардзіўся аўтару толькі на тое, што не можа прывабіць з горада добрага кіраўніка аркестра і драматычнага калектыву нават за высокую зарплату. Жыхары таксама мелі лазню, газавыя пліты, тэлевізары і пральныя машыны. Галоўным багаццем вёскі аўтар лічыў людзей:
Людзі тут дзівосныя. Гэта галоўнае.
Надзеі на будучыню
Аўтар чакаў далейшага развіцця малых гарадоў, росту вытворчасці грузавікоў, нафты і ільновалакна. Ён спадзяваўся, што з палёў прыбяруць камяні і па беларускай зямлі паўсюль можна будзе хадзіць босым, не параніўшы ног.