Свіцязянка (Міцкевіч)
Дзяленне пераказу на раздзелы — ўмоўнае.
Каханне паляўнічага і таемнічай дзяўчыны
Бераг ляснога возера на захадзе Беларусі. Восень, месячная ноч. Тутэйшы малады паляўнічы гуляў каля Свіцязі разам з прыгожай дзяўчынай.
Яны сустракаліся пад ясакарам каля гаю. Дзяўчына частавала юнака малінай, а ён збіраў для яе кветкі. Яны выглядалі закаханымі, але пра дзяўчыну ніхто нічога не ведаў. Нікому не ўдавалася знайсці яе сляды: яна нечакана з'яўлялася сярод балот і гэтак жа хутка знікала ў начной цемры.
Прысяга вечнага кахання і папярэджанне аб здрадзе
Юнак распытваў каханую, адкуль яна прыходзіла і дзе жыла. Лета скончылася, і ён не хацеў чакаць сустрэч у асенняй непагадзі. Ён прасіў дзяўчыну застацца з ім і запрашаў у сваю хатку за ляшчынай. Там, паводле яго слоў, хапала хлеба, мёду і дзічыны. Дзяўчына баялася падману і не спяшалася згаджацца. Яна пыталася, ці моцна ён яе кахаў, і нагадала бацькава папярэджанне:
«Тата казаў мне, што словы мужчыны Не заслугоўваюць веры, Бо хоць у словах і спеў салаўіны, Ды ў сэрцы ліса намеры. Злога падману я вельмі баюся, Здрады каварнай, мой дружа...
Паляўнічы ўкленчыў перад ёю і пры месячным святле прысягнуў пеклам і раем у вечным каханні. Дзяўчына загадала яму моцна трымацца свайго слова. Яна папярэдзіла, што за здраду яго чакала пакаранне і пры жыцці, і пасля смерці. Яна патрабавала, каб каханы заўсёды памятаў пра гэтую параду і не забываў дадзенага абяцання.
Знікненне дзяўчыны і яе з’яўленне з хваль Свіцязі
Пасля гэтых слоў дзяўчына махнула рукой і знікла ў змроку, пабегшы знаёмай сцежкай. Паляўнічы кінуўся за ёю ў лясны гушчар, шукаў і клікаў яе, але дарэмна. Ён застаўся адзін на глухой дарозе. Сцежка стала гразкай, навокал панавала цішыня, толькі часам пад нагой хрусцела сухая галінка.
Урэшце юнак выйшаў да возера і сумна агледзеўся. Раптам па лесе пранёсся вецер, а вада пачала бурліць. З хваль павольна паднялася незвычайная красуня. Яе твар нагадваў белую ружу ў расе, а цела было ахутана лёгкай празрыстай тканінай. Яна звярнулася да паляўнічага і спытала, чаму ён адзін блукаў ноччу каля Свіцязі.
Спакуса вадзянога шчасця і парушэнне клятвы
Красуня сказала, што дзяўчына, якую ён шукаў, толькі ашукала яго і цяпер недзе смяялася з яго пакут. Яна клікала юнака пакінуць бераг і плаваць з ёю ў чыстай вадзе. Абяцала, што яны будуць весела бавіць дні, імчацца над возерам, нібы ластаўкі, або гуляць у глыбіні, нібы шчаслівыя рыбкі. Уначы яго чакалі залатыя сны на мяккай пасцелі з лілей. Дзяўчына то ўздымалася над вадой, ззяючы вясёлкай, то рассякала хвалі і рассыпала сярэбраную пену. Яна адкрывала грудзі і зноў запэўнівала паляўнічага, што з ёю яму будзе добра.
Юнак спачатку адвёў позірк. Потым падбег да вады, але спыніўся ў нерашучасці. Хвалі набягалі на бераг і ласкалі яму ногі, быццам пяшчотны дотык дзяўчыны. Сэрца яго забілася мацней. Неўзабаве паляўнічы забыўся на каханую і на сваю прысягу. Ён кінуўся ў возера, і хуткая хваля панесла яго ўсё далей ад берага. Апынуўшыся каля красуні, юнак сціснуў яе рукі, глядзеў ёй у вочы і пацягнуўся да вуснаў. Раптам вецер сарваў туманную заслону, і ён пазнаў дзяўчыну, якой прысягаў у вернасці.
Пакаранне за здраду і вечнае блуканне двух ценяў
Дзяўчына нагадала юнаку пра парушаную клятву і сваё папярэджанне. Замест абяцаных гульняў у возеры яна прадказала яму смерць: яго цела мусіла апынуцца пад халоднай зямлёй, а вочы — пад жвірам. Душу нявернага чакала тысяча гадоў пякельных пакут каля ясакара, дзе яны раней сустракаліся. Яна абвясціла яму прысуд:
«Цела засыпле зямлёю халоднай, Вочы юнацкія — жвірам, Грэшнай душы тваёй страшная кара — Тысячу год хай мучэнне Церпіць пякельнае ля ясакара І не знаходзіць збавення».
Юнак слухаў яе ў страху і смутку. Зноў паднялася бура, хвалі зашумелі, закруціўся віхор. Водная бездань раскрылася і паглынула дзяўчыну разам з паляўнічым. З таго часу возера не супакоілася. У месячным святле над вадой мільгалі два цені. Дзяўчына скакала над возерам, а юнак стагнаў каля гаю. Кім была дзяўчына, так і засталося невядомым.