Жыў-быў вожык (Брыль)
Вельмі кароткі змест
Беларусь, прыкладна канец 1940-х гадоў. Тата прынёс з лесу малога вожыка і сказаў хлопчыку Лёніку, што прынёс яму яблык. Лёнік радасна засунуў руку ў кішэню і ўкалоўся аб калючы клубочак.
Спачатку вожык нікуды не выходзіў з кута пад ложкам, але неўзабаве асмялеў: ноччу ён тупаў па хаце і еў малако ды сырое яйка, якое даваў яму Лёнік. Таму вожыка празвалі Тупалам.
Ён не змог пасябраваць ні са шчанюком Мурзам, якому не спадабаліся калючыя іголкі, ні з катом Фядотам, якога Тупала зусім не цікавіў.
I вось Тупалу стала зайздросна. Уночы ён ціха залез пад квактуху, прымасціўся пад цёплым крылом і давай ад радасці варушыцца. Кураняты прачнуліся і заціўкалі. Квактуха хацела пашкадаваць іх, мацней прытулілася крыламі і раптам закрычала...
Каб Тупалу не было сумна, Лёнік паказаў яму люстэрка. Але тата вырашыў, што лепш будзе адпусціць вожыка на волю. Тупалу выпусцілі ў агарод, і ён пайшоў куды пажадаў.
Падрабязны пераказ
Падзел пераказу на часткі – умоўны.
Знаёмства з вожыкам Тупалам
Апавяданне пачыналася з казачнага зачыну пра вожыка, які жыў у лесе і памёр. Але гэта быў не той вожык, пра якога хацеў расказаць аўтар, а зусім іншы - вялікі і стары.
Жыў-быў вожык у лесе, а потым узяў ды памёр... Ды не той, пра якога хачу расказаць, а другі, зусім іншы — вялікі, стары. А нашага Тупалу тата злавіў у лесе і прынёс у кішэні дахаты. I гэта не казка, а праўда.
Аднойчы тата вярнуўся з лесу і сказаў Лёніку, што прынёс яму яблык. Хлопчык, забыўшыся, што яшчэ вясна і яблыкаў няма, усадзіў руку ў татаву кішэню і ўкалоўся. Тата засмяяўся і дастаў з кішэні маленькі калючы клубок - вожыка.
Спачатку вожык ляжаў у кутку пад ложкам на моху, які тата прынёс са страхі старога хлява, і не хацеў разгортвацца. Лёнік наліў яму малака, але вожык не падыходзіў да сподка. Мама параіла не чапаць яго, і сапраўды, калі ў хаце зрабілася ціха, вожык пачаў тупаць і хлябтаць малако.
Клубок тупацеў усю ноч, і за гэта мы пачалі называць яго Тупалам. А за тое, што ён хутка перастаў баяцца і не згортваўся больш, калі я пазіраў на яго, я ніколі не забываўся даваць яму есці.
Тупала і іншыя жывёлы
Тупала не хацеў сябраваць з цюцікам Мурзам. Як толькі бачыў яго, адразу згортваўся ў клубок. Шчанюк спрабаваў панюхаць вожыка, але ўкалоўся і пачаў брахаць і скакаць вакол яго. Ён хацеў пагуляць з Тупалам, але той калоўся, і Мурза толькі лізаў сваю лапу і хныкаў.
З нашым цюцікам Мурзам ён не хацеў сябраваць. Як толькі ўбачыць яго — у клубочак, і ўсё. Шчанюк спачатку хацеў панюхаць вожыка: дакрануўся носам да шэрых іголак, заматаў галавой і фыркнуў — не спадабалася.
Кот Фядот таксама не цікавіўся Тупалам. Ён любіў грэцца на сонцы, сядзеў на падлозе, зажмурыўшыся, і мурлыкаў. Нават калі вожык падышоў да яго і панюхаў, кот толькі лыпнуў вачыма і працягваў дрэмаць.
Тупалу стала сумна, бо не было з кім сябраваць. У кухні жыла квактуха з куранятамі, якія спачатку былі маленькія, як камочкі жоўтага пуху, пішчалі і мітусіліся па падлозе. Калі яны падраслі, квактуха пачала вадзіць іх на двор, а на ноч прыводзіла ў кухню і тулілі пад крыламі.
Няма з кім Тупалу пасябраваць. I стала вожыку сумна. У кухні нашай жыла квактуха з куранятамі. Спачатку яны былі маленькія, нібы камочкі жоўтага пуху, і ўсё пішчалі, дзёўбалі тварог і мітусіліся па земляной падлозе кухні, як сонечныя зайчыкі.
Аднойчы ноччу Тупала залез пад квактуху, прымасціўся пад цёплым крылом і пачаў варушыцца. Кураняты прачнуліся і заціўкалі. Квактуха хацела прытуліць іх мацней, але раптам закрычала так моцна, што ўсе ў хаце прачнуліся. Калі мама запаліла лямпу, квактуха ўзлавалася і дзюбнула вожыка.
Вожык з люстэркам і вяртанне на волю
Каб Тупалу было весялей, Лёнік зняў са сцяны люстэрка і паставіў на падлозе. Вожык, які ўжо не баяўся нікога і тупаў па хаце ўдзень, падышоў да люстэрка, наставіў лычок, паглядзеў і надзьмуўся, каб напалохаць таго, хто ў люстэрку. Той таксама надзьмуўся, і яны разам зрабілі: "Пых!"
Каб жэўжыку было весялей, я зняў аднойчы са сцяны люстэрка і паставіў яго на падлозе. А ён ужо тупаў па хаце і ўдзень, не баяўся нікога. Падышоў да люстэрка, наставіў лычок, паглядзеў і надзьмуўся. Каб пастрашыць таго, што ў люстэрку.
Тата і Лёнік засмяяліся, а вожык здзівіўся. Ён паглядзеў у люстэрка, дакрануўся чмысікам да шкла і, здавалася, усё зразумеў. Потым тата сказаў, што трэба выпусціць вожыка, каб ён пайшоў да іншых вожыкаў, зрабіў сабе хатку і жыў на волі. Лёнік спытаў, ці панясуць яны вожыка ў лес, але тата адказаў, што дастаткова выпусціць яго ў агарод, а ён сам пойдзе куды захоча.
— Ведаеш што, Лявон,— сказаў ён тады,— давай выпусцім вожыка, га? — А навошта? — здзівіўся я. — Як навошта? Ён пойдзе да іншых вожыкаў. — Ну і што? — Як што? Зробіць сабе хатку дый будзе жыць. I яму будзе там вельмі добра і весела, не тое што ў нас.
Яны занеслі Тупалу ў агарод. Увечары Лёнік выйшаў на вуліцу, дзе стаялі мужчыны, і сказаў, што хоча расказаць ім казку. Ён пачаў: "Жыў-быў вожык у лесе, а потым узяў ды памёр". Калі мужчыны спыталі, ці гэта ўсё, хлопчык адказаў, што ў казцы - так, а іх вожыка яны выпусцілі.
Так скончылася гісторыя пра вожыка Тупалу, які знайшоў сабе новы дом у лесе, дзе ён мог жыць вольна і шчасліва сярод іншых вожыкаў.