Сэрца на далоні (Шамякін)/Раздзел 7
з цыкла «Сэрца на далоні»
Падзел пераказу на часткі — рэдакцыйны.
Хто вінаваты: размовы Гукана з Сізоненкам і Тарасавым пра ўчынак сына Шыковіча
Начальнік міліцыі далажыў старшыні гарвыканкома пра выпадак з малодшым Шыковічам. Старшыня выслухаў спакойна, спытаў філасофскі, хто вінаваты, што растуць такія маладыя людзі.
_-_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B6_%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D1%91%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%84%D1%91%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D1%83%D0%BA%D0%B0%D0%BD.jpg)
Падпалкоўнік не мог адгадаць, якога адказу чакае начальнік, бо характар яго быў непрадказальны.
Пры суровасці на твары ён нечакана выяўляўся добрым і ласкавым, калі пачынаў нешта вырашаць. І наадварот, пры знешняй весялосці і ветлівасці аказваўся дужа круты.
Пачаўшы вінаваціць школу, камсамол і міліцыю, падпалкоўнік урэшце трапіў у патрэбны тон, назваўшы галоўнымі вінаватымі бацькоў. Пасля гэтай размовы Гукан пазваніў сакратару гаркома і паведаміў пра «міжнародны скандал» — сын вядомага журналіста пагражаў ангельскім турыстам атамнай бомбай.
Тарасаў адказваў з гумарам, не спяшаючыся судзіць юнака, і не пагадзіўся, што справу трэба квалiфiкаваць як прапаганду вайны. Гукан пачаў дапякаць, што бацька занадта забяспечаны і распусціў сына.
Шыковіч прэтэндуе на ролю выхавацеля мас, а ўласнага сына распусціў. Мнагавата мае грошай. Машына. Дача…
Але калі з асобных фактаў пачыналі выводзіць тэорыю, што, маўляў, усе пачварныя з'явы толькі ў асяроддзі дзяцей забяспечаных бацькоў, што ва ўсім вінаваты дабрабыт, — гэта абурала Сяргея Сяргеевіча.
Кірыла Шыковіч у партархіве: Сыраквашка і загадкавы дакумент пра Дактара
У той дзень бацькі яшчэ нічога не ведалі пра сына. Валянціна Андрэеўна засталася на дачы, а сам бацька з раніцы паглыбіўся ў партархіў, збіраючы матэрыялы для дакументальнай кнігі пра гарадское падполле. Апошні тыдзень ён працаваў з энтузіязмам, з раніцы ў архіве, потым у рэдакцыі, вечарам дома, сістэматызуючы знойдзенае.
_-_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B6_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BB_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87.jpg)
Начальнікам архіва быў стары камуніст, які больш цікавіўся грамадзянскай вайной і партызанствам на Палессі, чым Айчыннай вайной, бо сам у той час эвакуіраваўся з музейнымі экспанатамі ажно ў Новасібірск.
З'яўленне пісьменніка ў архіве надало старому дзядулю новы задор, і ён шчыра памагаў у пошуках, бо і сам добра памятаў пра падполле. За першы тыдзень Шыковіч разабраў склад першага падпольнага гаркома і зразумеў, што ў кнізе Гукана шмат наблытана — названыя людзі, якіх у той час нават не было ў горадзе.
Разбіраючы матэрыялы партызанскай брыгады «Смерць фашызму», ён натрапіў на дзіўны лісток з вучнёўскага сшытка без даты і подпісу — ці то ліст, ці то ўрывак з дзённіка, у якім гаварылася пра арышты, правал рацыі і трывогу за нейкага Доктара, з якім падтрымлівалася сувязь. Слова «Доктар» было напісана з вялікай літары, і гэта найбольш зацікавіла даследчыка.
Каб установіць, хто пісаў гэты дакумент, начальнік архіва параіў шукаць такі ж почырк у іншых паперах. Шыковіч перагартаў усе дакументы брыгады, але не знайшоў супадзення і пайшоў з архіва расчараваны. Аднак на наступны дзень стары сустрэў яго з таямніча-задаволеным выглядам: ён устанавіў, што паперку пісаў першы камісар атрада імя Чапаева, які да акупацыі быў дырэктарам кандытарскай фабрыкі.
Калі Шыковіч горача падзякаваў яму, стары збянтэжыўся і сказаў, што гэта яго абавязак і агульная справа, чым яшчэ больш узрушыў пісьменніка, які падумаў пра адданасць старога пакалення.
Расшыфроўка дакументаў: Пракоп Варава, Маруся, Насця і таямнічы «Хірург»
Чапаеўцы базіраваліся кіламетраў за семдзесят ад горада, у Клімаўскім лесе, і сувязі з падпольшчыкамі ішлі рознымі лініямі. Шыковіч з нецярплівасцю пачаў праглядаць дакументы гэтай брыгады, аднак пра сувязі з людзьмі горада амаль не знаходзілася канкрэтных звестак. Пра Доктара ён знайшоў яшчэ адзін цікавы дакумент — расшыфраваную запіску сувязной, якая пад выглядам ліста нейкай цётцы Парасцы паведамляла аб продажы яек, парэчак і масла, а насамрэч перадавала важныя звесткі закадзіраваным тэкстам.
Пад лічбамі коду рукой Варавы былі дапісаны словы пра тое, што Доктар перадаў важныя звесткі і што трэба сустрэць вывезеных людзей у лесе.
Доктар перадаў: шаснаццаць чалавек вывезены за горад у сераду. Сустракайце ў лесе каля Карнееўкі, суправаджае Насця. Разведчыкаў расстралялі. Вечная слава вам, дарагія мае хлопчыкі!
Шыковіч убачыў па літарах, як задрыжала рука мужнага, энергічнага, вынаходлівага чалавека — Варавы, калі ён пісаў гэтыя апошнія словы, што выніклі не з кода, а вырваліся з сэрца:
Такой была барацьба, пра якую мы пачынаем забываць!
У наступнай знойдзенай запісцы Варава згадваў ужо «Хірурга», а не Доктара, што прымусіла Шыковіча меркаваць, што гэта, магчыма, адна і тая ж асоба, вядомая пад рознымі клічкамі рознаму колу людзей. Ад доўгага чытання ў яго забалела галава, і ён вырашыў, што трэба шукаць жывых сведкаў, каб растлумачыць гэтыя загадкі, а найперш — пагутарыць з Гуканам, якому мусілі быць вядомыя гэтыя сувязі.
Гутарка з Гуканам і нечаканая вестка пра арышт сына
Шыковіч адразу з архіва накіраваўся ў гарсавет, дзе ў прыёмнай Гукана заўсёды чакала многа людзей. Нягледзячы на нараду гандлёвых работнікаў, старшыня знайшоў час прыняць пісьменніка, думаючы, што той прыйшоў з-за сына.
Шыковіч спытаў пра Вараву і паказаў копіі знойдзеных дакументаў. Гукан узяў іх, і рукі яго затрымцелі, аднак ён распавёў, што камісар быў цікавым чалавекам, але дужа даверлівым і схільным да авантур, і загінуў, узарваўшы гранату ў кішэні пры засадзе. Пра Доктара, «Хірурга» і Марусю ён нічога канкрэтнага не сказаў, спаслаўшыся на тое, што сувязных было многа.
Раздражнёны тым, што Гукан гаворыць пра гэтыя падзеі як пра далёкую гісторыю, Шыковіч усё ж вырашыў не расказваць пра сваю здагадку наконт Дактара Савіча і яго жывой дачкі. Тады Гукан нечакана перавёў тэму і паведаміў страшную для бацькі навіну.
_-_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B6_%D0%A1%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%BA_(%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2)_%D0%A8%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87.jpg)
Ён сказаў, што сын пісьменніка падмятае дарожкі ў парку — атрымаў дзесяць сутак за хуліганства і за пагрозы ангельскім турыстам. Шыковіч быў ашаломлены і не мог падняцца з крэсла, адчуваючы сорам і гнеў.
У пошуках сына: шлях праз парк і ўнутраная барацьба Шыковіча
Выйшаўшы з гарсавета, Шыковіч апынуўся ў поту, злосць яго змешвалася з горыччу і разгубленасцю. Ён пайшоў у гарадскі парк, шукаючы сына, каб убачыць, як той падмятае дарожкі пад вартай.
Пагляджу, ці ўмееш ты хоць падмятаць, сабачы сын. Рос як у Бога за пазухай. А вылупіўся на свет божы і не можаш кроку зрабіць па-чалавечаму… Як ты глянеш мне ў вочы?
Ён абыйшоў усе цэнтральныя дарожкі, вузкі мост цераз роў, палюбаваўся на лебедзяў, назіраў закаханых студэнтаў, але Славіка не знайшоў. Злосць паступова змянялася трывогай і разгубленасцю, і Шыковіч з палёгкай зразумеў, што яму не давядзецца ўбачыць сына з мятлой пад вартай міліцыянера — гэта было б цяжкім выпрабаваннем для абодвух.
Канфлікт у рэдакцыі: Рагойша, Тукала і праўда пра ўчынак Славіка
У рэдакцыі было пуста і ціха, усе абедалі. Шыковіч зайшоў у свой кабінет і з незвычайным задавальненнем пачаў правіць чужы рукапіс — прэсную рэцэнзію на спектакль, што яго зусім не тычылася, але праца дапамагала стрымаць унутраны неспакой.
У кабінет зайшоў загадчык прамысловага аддзела, нізенькі зайздросны чалавек, які купіў кнігу Шыковіча для аўтографа, а потым, пачуўшы жарт пра ганарар, злосна кінуў намёк пра сына, якому «трэба грошы на рэстараны».
Зразумеўшы, што той у душы радуецца непрыемнасці з сынам, Шыковіч спакойна ўзяў яго за каўнер і выкінуў у калідор, ударам нагі адчыніўшы дзверы.
Пасля яго паклікалі да рэдактара, у кабінеце якога сядзеў стары прыяцель Шыковіча, дырэктар тэлестудыі. Рэдактар паведаміў, што загадчык аддзела дакрычаўся да сардэчнага прыступу, і спытаў, што адбылося.
Дырэктар тэлестудыі расказаў, што сын Шыковіча напіўся, прыставаў да ангельскіх турыстаў і пагражаў ім бомбай. Пасля бурнай спрэчкі высвятлілася, што менавіта яго найбольш турбавала не паводзіны юнака, а неабходнасць яго звольніць — Славік працаваў у яго на тэлестудыі.
Тукала папракнуў сябра тым, што бацька ніяк не адказвае за выхаванне сына і сам паказвае дурны прыклад, чым абразіў Шыковіча да глыбіні душы. Той з горыччу заявіў, што столькі год сябраваў з чалавекам, а не ведаў, што той такая дрэнь, і, узброены халоднай злосцю, пайшоў да выхаду, пакінуўшы спалатнелага Тукалу і здзіўленага рэдактара, які пасля толькі засмяяўся, а Тукала пачаў разважаць пра тое, як слава псуе людзей.