У палескай глушы (Колас)/Раздзел 12
з цыкла «У палескай глушы»
Кароткі змест раздзела
Настаўнік Лабановіч адчуваў неспакой і незадаволенасць. Ён ужо не меў ранейшай душэўнай яснасці і хацеў наладзіць жыццё, больш увагі аддаваць сур’ёзным справам і не марнаваць вечары ў непрыемнай кампаніі.
Асабліва не падабаўся яму Сухавараў, які не цаніў яго школьнай працы. Настаўнік думаў і пра панну Ядвісю, дапускаючы, што непрыязнасць да Сухаварава магла ўзнікнуць праз яе відавочную прыхільнасць да таго. Каб адпачыць ад гэтых думак, ён збіраўся наведаць сябра.
Паездку давялося адкласці, калі да яго прыйшоў арцельны стараста Бабініч і настойліва запрасіў у госці на чацвёртую чыгуначную будку. Ён хацеў аддаць у школу сваіх сына і дачку. Плата за вучняў з чыгункі была важнай дапамогай настаўніку, які атрымліваў малы заробак.
Пасля сыходу старасты школьная старожка таксама параіла Лабановічу наведаць Бабінічаў. Яна ведала іх як добрых людзей, якія пачастуюць настаўніка і аддзячаць яму за вучобу дзяцей.
У святочны дзень Лабановіч пайшоў да гаспадара знаёмай сцежкай каля ветракоў. На чыгунцы ён затрымаўся, любуючыся восеньскім краявідам. Міма яго прамчаўся хуткі поезд, і настаўнік захапіўся яго магутнасцю і чалавечым розумам, які здолеў перамагчы вялікія адлегласці.
Па дарозе ён успомніў незнаёмую дзяўчыну, якую сустрэў тут раней і пра якую часта думаў. Ён не распытваў пра яе людзей, баючыся плётак, але спадзяваўся даведацца пра яе ў гасцях ці нават сустрэць яе зноў.
Бабініч сустрэў настаўніка на ганку і правёў у чыстую, прасторную будку. Сярод гасцей Лабановіч убачыў тую самую дзяўчыну — панну Марыну. Яе прыгажосць і добры позірк моцна яго ўразілі, а яна пацвердзіла, што раней сустрэла яго па дарозе ў вёску.
Гаспадар ужо паспеў выпіць і гаварыў непрыстойныя рэчы, ад якіх госці саромеліся або смяяліся. Калі Бабінічы запрасілі прысутных за стол, настаўнік убачыў шмат гарэлкі і вырашыў не піць.
Лабановіч адмовіўся ад першай чаркі і сказаў, што не п’е зусім. Гаспадар, гаспадыня і іншыя госці здзівіліся і пачалі яго ўгаворваць. Жонка вакзальнага жандара папрасіла Марыну паўплываць на яго, але дзяўчына адказала, што не трэба нікога прымушаць. Настаўнік падзякаваў ёй.
Застолле працягвалася, госці ўсё больш пілі і спявалі. Швагер Марыны Курульчук завёў песню, а Бабініч станавіўся ўсё больш распушчаным. Нават жонка некалькі разоў спрабавала яго спыніць.
Калі гаспадар груба выказаўся пра спевы жанчын, госці абурыліся, Марына некуды схавалася, а яе сястра, жонка Курульчука, заявіла, што больш не прыйдзе да Бабініча. Той паабяцаў спыніцца, але працягваў смяяцца і лаяцца.
Лабановічу было непрыемна сядзець у п’янай кампаніі, і ён здзіўляўся, што тут знаходзілася Марына. Ён хацеў пайсці, але не адважваўся пакрыўдзіць гаспадароў і гасцей. Увечары, калі Бабініч выйшаў з пакоя, настаўнік развітаўся разам з Курульчукамі і Марынай. Яны запрасілі яго заходзіць да іх.
Персанажы
Цытаты
Лабановіч пачуў, што на душы ў яго неспакойна. У чым выяўляўся гэты неспакой, ён і сам не мог вызначыць. Не было цяпер і той цэласці і яснасці, з якой жыў ён тут у першыя дні свайго прыезду.
Было штось велічнае, магутнае і захопліваючае ў гэтай імклівасці поезда. Мімаволі хацелася схіліць галаву прад геніем чалавечага розуму, атрымаўшага верх над бясконцымі адлегласцямі.
Акінуўшы вокам кампанію і тую гарэлку, якая стаяла на стале, Лабановіч цвёрда пастанавіў не піць, бо нейкае пачуванне засцярогі падказвала яму ўстрымацца.
Лабановічу ўрэшце абрыдла гэта пʼяная гульня і гэта гразь распушчанага языка. Яго толькі вельмі дзівіла, як магла быць у такой кампаніі панна Марына. Яму было брыдка і за сябе, і за яе.