У палескай глушы (Колас)/Раздзел 13
з цыкла «У палескай глушы»
Кароткі змест раздзела
Калі малады настаўнік Лабановіч вярнуўся з гасцей, бабка расказала яму, што панна Ядвіся пыталася пра яго і хацела папрасіць кніг. Настаўнік выбраў томік апавяданняў Караленкі і «Легенду аднаго дома» Сельмы Лагерлёф.
Лабановічу хацелася самому аднесці кнігі, і ён здагадваўся, што Ядвіся таксама чакала яго. Але ён яшчэ гневаўся на яе пасля вечара, калі ў доме быў Сухавараў, таму папрасіў бабку перадаць кнігі.
Настаўнік параўноўваў Ядвісю з Марынай, якая нядаўна яго зацікавіла. Марыну ён лічыў прыгажэйшай, ціхай і добрай, а Ядвісю — больш жывой і рознабаковай. Прыпомніўшы казку пра асла паміж двума стагамі, ён вырашыў, што дзве дзяўчыны не дадуць яму закахацца ў адну.
Бабка вярнулася і перадала падзяку Ядвісі, якая пыталася, чаму настаўнік не прыйшоў сам. Лабановіч усё ж не мог перастаць думаць пра суседку і хацеў яе ўбачыць. Аднак ён паабяцаў сабе стрымацца і не ісці да яе.
Каб адцягнуцца, настаўнік узяў скрыпку, але іграў кепска і не здолеў перадаць свой настрой. Ён паклаў інструмент, адзеўся і выйшаў. Бабцы, якая была на кухні з прыяцелькай Настай, ён пажартаваў, што ідзе лавіць чорта, які напалохаў яе Міхалку.
На вуліцы Лабановіч пачуў песні вясковых дзяўчат. Іх сумныя, аднастайныя мелодыі ўзмацнілі яго смутак. Ён задумаўся, ці не адбіліся ў спевах мясцовыя краявіды з лясамі, балотамі і доўгімі дарогамі.
Да настаўніка падышла незнаёмая маладзіца і ціха спытала, ці не сумна яму аднаму. Лабановіч адчуў хваляванне і спакусу, але груба адказаў ёй. Жанчына засмяялася і таксама загаварыла зняважліва.
Баючыся паддацца спакусе і запляміць сваё імя настаўніка, Лабановіч хутка пайшоў у бок старой карчмы. Маладзіца ўслед высмеяла яго. Калі абурэнне прайшло, ён пашкадаваў пра сваю грубасць і вырашыў надалей быць уважлівым да кожнага чалавека.
Старая карчма належала Абраму, які, як і ягоны будынак, дажываў апошнія дні. Сыноў у шынкара не было, а дочкі выйшлі замуж, таму заступіць яго не было каму. Пустое месца каля карчмы і яе заняпалы выгляд заўсёды выклікалі ў настаўніка непрыемнае пачуццё.
Мінуўшы карчму, Лабановіч успомніў, што менавіта тут, паводле бабкі, нешта напалохала Міхалку. Настаўнік здзівіўся, што сам ненаўмысна прыйшоў сюды пасля свайго жарту. Ён меркаваў, што хлопца мог напалохаць чалавек, але і сам адчуў страх.
Лабановіч не верыў у незалежную ад чалавека варожую сілу і спрабаваў зразумець, адкуль бярэцца яго страх у цемры. Ён прымусіў сябе прыслухацца і ціха паклікаў чарцей, але ніхто не адгукнуўся і не паказаўся.
Ад напружання настаўнік ледзь утрымліваўся, каб не ўцячы. Ён павярнуў назад, зайшоў да Абрама і папрасіў бутэльку піва. Трохі супакоіўшыся, Лабановіч вярнуўся ў школу.
Персанажы
Цытаты
Лабановічу хацелася перадаць кнігі самому, і панна Ядвіся, як дагадваўся настаўнік, напэўна, хацела, каб ён сам прынёс іх. Кнігі тут былі толькі як зачэпка.
І як ні хітрыў ён сам з сабою, як ні тлумачыў гэты факт, але аднаго не мог пабароць у сабе — не думаць аб панне Ядвісі. І што б ён ні рабіў, аб чым бы ён ні думаў, не-не дый устане перад ім Ядвіся.
Цяпер яна смяецца і не сціскаецца ў розных мянушках па яго адрасе. І мае права, бо гэта права дала яго грубасць. Ну, што ж? На другі раз трэба быць больш уважлівым да чалавека, хто б ён ні быў.
Вось ён, настаўнік, не мае веры, што ёсць нейкая таемная варожая сіла, існуючая незалежна ад чалавека, але ён чуе ўплыў на сабе нейкага страху. Калі ён прыйдзе сюды ўдзень, гэтага ўплыву не будзе.