У палескай глушы (Колас)/Раздзел 14
з цыкла «У палескай глушы»
Кароткі змест раздзела
Напярэдадні Міколы настаўнік Лабановіч сабраўся наведаць свайго сябра Турсевіча. На чыгуначным раз’ездзе дзяжурыў Сухавараў, які паведаміў, што неўзабаве прыйдзе таварны поезд.
Сухавараў распытаў настаўніка пра здароўе Ядвісі і яго жыццё, а потым пачаў хваліцца сустрэчай з маладзіцай. Лабановічу было непрыемна яго слухаць: ён сказаў, што інтэлігентнаму чалавеку не пасуе такім хваліцца. Сухавараў насмешліва назваў яго сарамяжлівай дзяўчынай.
Калі прыйшоў поезд, Сухавараў дапамог Лабановічу сесці ў цяплушку. Настаўнік з палёгкай развітаўся з ім і ўсю дарогу думаў пра сустрэчу з сябрам.
На станцыі Лабановіч не знайшоў Турсевіча і пайшоў па чыгунцы да вёскі. Вечар быў ціхі, побач стаяў стары лес, падаў пухнаты снег. Настаўнік ішоў з лёгкім настроем і радаваўся сняжынкам.
Знайшоўшы дарогу каля старых бяроз, ён дайшоў да хаты лесніка Лукаша. Там знаходзілася школа, дзе Турсевіч жыў і вучыў дзяцей. Праз акно Лабановіч убачыў, як сябра ходзіць па пакоі.
Лабановіч некалькі разоў пастукаў у шыбу і схаваўся. Турсевіч спачатку шукаў невядомага каля акна, потым выйшаў за дзверы. Нарэшце Лабановіч падаў голас, і сябры радасна пазналі адзін аднаго.
Яны абмяняліся жартоўнымі прывітаннямі, абняліся і пацалаваліся. Турсевіч вельмі ўзрадаваўся госцю, прапанаваў яму сесці і стаў рыхтавацца да вячэры ў сваім невялікім, чыстым пакоі.
Гаспадар хацеў спачатку пачаставаць сябра салам, а потым піць з ім чай і размаўляць. Лабановіч у адказ прачытаў жартоўны верш пра бліны і скваркі, якім аддаваў перавагу перад царкоўным звонам. Турсевіч засмяяўся і пайшоў папрасіць гаспадыню прыгатаваць вячэру.
Вярнуўшыся, Турсевіч спытаў, ці выпіў бы сябра чарку. Калі Лабановіч пагадзіўся, гаспадар сказаў, што выпіць няма чаго, і пасмяяўся з яго расчаравання. Потым ён усё ж дастаў са шафкі паўбутэльку.
Лукашыха прынесла вячэру, сябры выпілі па чарцы і працягнулі жартаваць, згадваючы ў тым ліку Лабановічаву бабку. За сталом пераважна гаварыў Турсевіч, які ўмеў прыкмячаць дэталі і жыва расказваць пра людзей.
Ён расказаў пра чыгуначнага кантралёра, які хацеў выкрыць старасту. Той запісваў лішніх рабочых, каб прысвоіць іх заробак. Кантралёр палічыў рабочых і збіраўся раптоўна праверыць стараставу кніжку.
Стараста сядзеў у будцы, і яго дачка пабегла папярэдзіць бацьку. Кантралёр кінуўся за ёй і дабег амаль адначасова. Калі ён запатрабаваў кніжку і прыгразіў судом, стараста ў адказ заявіў, што абвінаваціць яго ў спробе згвалтавання дачкі і знойдзе дзесяць сведак.
Персанажы
Цытаты
— Як вам сказаць?.. Гадасць усё гэта, і пахваляцца гэтым чалавеку інтэлігентнаму ніяк не прыстала.
— Эх, вы: сарамяжлівая дзяўчына, — прамовіў Сухавараў крыху зняважліва.
Вечар быў цёмны і ціхі. Побач чыгункі стаяў высокі стары лес, таемны, пануры і важны. На станцыі шумеў паравоз, ціха і роўна, нібы баючыся парушыць спакой лесу.
Перакінуўшыся жартлівымі прывітаннямі, сябры абняліся і сардэчна пацалаваліся.
Турсевіч прыйшоў у рух і ўзбуджэнне, трос сябра за плечы, громка смяяўся.
— Я на вас падам у суд, — спакойна адказаў стараста. — Бо вы ганяліся за маёю дачкою, хацелі яе згвалціць.
Кантроль вырачыў вочы, як бы яго даўбешкаю агрэлі.