У палескай глушы (Колас)/Раздзел 19
з цыкла «У палескай глушы»
Кароткі змест раздзела
Неўзабаве пасля вяртання ад Турсевіча цельшынскага настаўніка Лабановіча нечакана наведаў яго калега з Хатовічаў Саханюк. Лабановіч здзівіўся, што той прыехаў у будны дзень, але ветліва запрасіў яго паглядзець школу.
Саханюк прайшоўся паміж вучнёўскімі лаўкамі, зазірнуў у сшыткі і паслухаў урок. Лабановіч стараўся паказаць школу з найлепшага боку, а вучні давалі добрыя адказы. Пасля малітвы дзяцей адпусцілі на абед.
Саханюк пахваліў школу, аднак Лабановіч прызнаўся, што яму самому ў працы чагосьці не стае. Госць параіў не перанапружвацца: на яго думку, дастаткова навучыць дзяцей чытаць, пісаць і рашаць задачы, бо начальства ўсё адно знойдзе да чаго прычапіцца.
Лабановіч спытаў, як калега пакінуў сваю школу, і западозрыў, што той прыехаў па важнай справе. Настаўнікі пажартавалі пра сватаўство, а потым Саханюк паведаміў, што з цельшынскім настаўнікам хоча пазнаёміцца панна Людміла, дачка каморніка.
Лабановіч адгадаў, пра каго гаворка, і сказаў, што многія кавалеры ўжо закахаліся ў Людмілу. Ён не хацеў далучацца да яе прыхільнікаў і заявіў, што сам да яе не пойдзе. Разам з тым ён адчуваў, што Саханюк хавае сапраўдную прычыну прыезду.
Гаспадар выйшаў на кухню і папрасіў бабку-старожку купіць гарэлкі. Абураная бабка сказала, што госць прыехаў збіраць для сябе ссыпку — збожжа, якое сяляне давалі на школу. Лабановіч яшчэ не разумеў усёй справы і ўсё ж адправіў яе па гарэлку.
Вярнуўшыся да госця, Лабановіч проста спытаў яго пра ссыпку. Саханюк пацвердзіў, што прыехаў па збожжа ад цельшынскага сяла. Гэта рассмяшыла гаспадара: атрымлівалася, што ён будзе вучыць дзяцей, а яго калега забярэ прызначаны на ўтрыманне школы хлеб.
Саханюк растлумачыў, што валасны сход пастанавіў даваць ссыпку на хатовіцкую школу і што ад Цельшына яму належаць дванаццаць пудоў і трыццаць фунтаў жыта. Ён лічыў, што мае права забраць гэтае збожжа.
Лабановіч запярэчыў: пастанову, відаць, прынялі тады, калі ў Цельшыне яшчэ не было сваёй школы. Цяпер жа, калі ў вёсцы ёсць свой настаўнік, аддаваць збожжа іншай школе недарэчна. Саханюк спаслаўся на распараджэнне дырэкцыі народных вучылішчаў і настойваў, што старую пастанову трэба выконваць.
Спрэчка абвастрылася. Саханюк запэўніваў, што возьме ссыпку, а Лабановіч адказваў, што не аддасць яму ні зярнятка. Тым часам вярнулася бабка: ні ў Лявона Секача, ні ў Губаровых гарэлкі яна не знайшла.
Лабановіч прапанаваў госцю абед, але той адмовіўся. Саханюк прыехаў з Дубейкам і дамовіўся з ім заехаць на пачастунак, таму мусіў спяшацца. Развітваючыся, ён запрасіў Лабановіча да сябе, але паабяцаў паскардзіцца земскаму начальніку на цельшынскага старасту, калі не атрымае ссыпку.
Пад вечар стараста сабраў збожжа і прывёз яго Лабановічу. Ён таксама не разумеў, чаму сяло павінна аддаваць ссыпку чужому настаўніку, калі мае свайго. Бабка падтрымала ягонае абурэнне: ёй самой таксама належала частка гэтага збожжа.
Персанажы
Цытаты
Навучылі чытаць, пісаць і задачы развязваць і — шабаш! Вы думаеце, медалёў заслужыце? Або свет гэтым перавернеце? Інспектар знойдзе, да чаго прычапіцца.
На валасным сходзе была зроблена пастанова, каб на хатовіцкую школу давалі ссыпку. Ад вашага сяла мне належыць дванаццаць пудоў трыццаць фунтаў жыта. Ну? Я і маю поўнае права ўзяць сваё.
А раз гэта школа цяпер ёсць, то было б па меншай меры смешна браць ссыпку ад свае школы і даваць у чужую. І наогул гэта справа такая простая і відавочная, што і дзіця зразумее ўсю недарэчнасць вашага дамагання.
Мне не шкада гэтае ссыпкі, Бог з ёю. Аднак, калі пайшло ўжо на рызыку, магу вас не толькі запэўніць, але і перазапэўніць, што вы адгэтуль не возьмеце ні аднюсенькага зярнятка.