У палескай глушы (Колас)/Раздзел 20
з цыкла «У палескай глушы»
Кароткі змест раздзела
Ядвіся і яе малодшая сястра Габрынька радаваліся будучай паездцы да сваякоў у Гродзеншчыну. Бацька дазволіў ім гасцяваць там два тыдні. Весялосць Габрынькі развесяліла нават яе звычайна заклапочаную мачыху, пані падлоўчую.
У прысутнасці настаўніка Лабановіча Габрынька жартавала і дэкламавала вершык пра мачыху. Яна заявіла, што стане пісьменніцай і напіша аповесць пра дзвюх прыгажунь на Палессі, якія пакахалі аднаго маладога паніча, а той з гора ўтапіўся.
Лабановіч спытаў, чаму паніч пайшоў тапіцца. Ядвіся, смеючыся, адказала, што той, напэўна, спалохаўся свайго шчасця. Сёстры пераглядаліся і радаваліся паездцы, новым мясцінам і знаёмствам.
Лабановіч засмуціўся: яму здалося, што Ядвісю нічога не трымае на Палессі і што яе сэрца вольнае або належыць камусьці ў іншым месцы. Настаўнік адчуў сябе чужым і лішнім, а свае нядаўнія надзеі палічыў смешнымі.
Калі пані падлоўчая выйшла, Лабановіч сказаў Ядвісі, што ніколі не бачыў яе такой вясёлай. Ён выказаў думку, што яна не пашкадавала б, калі б зусім не вярнулася сюды.
Ядвіся запярэчыла і сказала, што тут застаецца нехта, каго ёй цяжка пакінуць і за каго непакоіцца яе сэрца. Лабановіч з трывогай і надзеяй чакаў працягу, але дзяўчына падышла да старога сабакі Негруся, абняла яго і загаварыла пра двухтыднёвую разлуку.
Лабановіч пакрыўдзіўся і пачаў развітвацца, спаслаўшыся на працу. Ядвіся вінавата і пужліва зазірнула яму ў вочы, але нічога не сказала пра свой жарт.
Габрынька прапанавала настаўніку заўтра правесці іх на раз’езд. Ядвіся адказала, што не варта яго турбаваць, бо бацька заўсёды пасылае з імі лесніка Грыгора. Лабановіч успрыняў гэта як магчымую новую абразу і падумаў, ці не хоча яна схаваць ад яго сустрэчу з Сухаваравым.
Настрой Ядвісі сапсаваўся, а Лабановіч заўважыў, што ёй, відаць, будзе прыемней ісці з Грыгорам і Негрусём. Пасля развітання ён вярнуўся да сябе з цяжарам на душы.
Настаўнік вырашыў, што дзяўчына насміхаецца з яго, а яе ўвагу да яго растлумачыў адзінотай у палескай глушы. Ён папракаў сябе за летуценні і пастанавіў узяць сябе ў рукі ды забыць пра Ядвісю, пакуль гэта яшчэ магчыма.
Лабановіч вырашыў, што, акрамя школы і асабістых спраў, мае грамадскія абавязкі: трэба бліжэй пазнаць жыццё народа і пашырыць сваю працу. У школьнай шафе ён прагледзеў кніжкі для народа, але не знайшоў нічога цікавага для мясцовых жыхароў. Таму задумаў гутарку пра сялянскі побыт і пра тое, як іншыя людзі дасягнулі лепшага жыцця, пасля чаго сеў складаць план.
Калі Лабановіч пісаў, увайшла бабка-старожка і паведаміла, што Курульчука пераводзяць з гэтых мясцін. Настаўніку стала шкада, і ён яшчэ мацней адчуў сваю адзіноту. Старожка патлумачыла, што прычынай пераводу былі нелады Курульчука з дарожным майстрам.
Персанажы
Цытаты
І пачуванне адзіноты закралася ў душу настаўніка: ён тут — чужы і лішні. І смешнымі цяпер здаліся тыя думкі, якія яшчэ так нядаўна цешылі яго маладое сэрца.
У мяне тут ёсць нехта такі, каго мне вельмі цяжка пакінуць і аб кім вельмі непакоіцца маё сэрца.
Лабановіч замёр у салодкім і разам трывожным чаканні.
Трэба глыбей увайсці ў сябе і там шукаць крыніц радасці і здаровага пачуцця. І трэба, наогул, узяць сябе ў рукі. Пара яму выкінуць усё гэта з галавы і сэрца
Апрача школы і чыста асабістых інтарэсаў, ёсць яшчэ і другія — чыста грамадзянскія абавязкі. Трэба бліжэй стаць да народа, прыгледзецца, як ён жыве і чым ён жыве.