У палескай глушы (Колас)/Раздзел 24
з цыкла «У палескай глушы»
Кароткі змест раздзела
Лабановіч успамінаў дзяцінства: дубы на беразе Нёмана, пахучы луг, далёкія ўзгоркі і старую хвою з буславым гняздом. Гэтыя вобразы радавалі яго і адначасова выклікалі смутак па тым, чаго ўжо не вернеш.
Настаўніку было прыемна аднаму ў заснежаным лесе, дзе ўжо адчувалася набліжэнне вясны. Ён сеў на пень і назіраў за вобразамі, якія ўзнікалі ў яго ўяўленні.
Па дарозе праехала маладая дзяўчына ў прыгожых санях. Яна з цікавасцю зірнула на незнаёмца, а потым пагнала каня хутчэй. Лабановіч паспеў разгледзець яе твар і падумаў, што гэта, напэўна, вядомая прыгажуня з Завітанак.
Хоць настаўнік пераконваў сябе, што дзяўчына не такая ўжо цікавая, ён хацеў убачыць яе яшчэ раз. Пры гэтым яму не хацелася паказаць, што ён шукае сустрэчы. Па дарозе дадому ён вырашыў зайсці да старога Абрама выпіць піва і адпачыць.
У асобным пакойчыку ў Абрама Лабановіч нечакана ўбачыў тую самую дзяўчыну, панну Людмілу. Яна разглядала карткі, якія падаў ёй гаспадар, і падлічвала лічбы. Настаўнік разгубіўся, а дзяўчына заўважыла яго збянтэжанасць і ўсміхнулася.
Лабановічу падалося, што Людміла лічыць яго візіт наўмысным. Ён папрасіў прабачэння і выйшаў, а пасля дакараў сябе за тое, што ўцёк. Людміла пашкадавала, што не змагла бліжэй разгледзець настаўніка-пустэльніка, але разам з тым адчула сябе зняважанай яго паводзінамі.
На вуліцы Лабановіч убачыў натоўп каля хаты старасты. У яго сярэдзіне біліся Лявон Шкурат і стрыечны брат старасты Кандрат Кукса. Лявон быў без шапкі, а яго шчака была ў крыві.
Настаўнік папрасіў людзей разняць байцоў і папракнуў старасту Рамана за бяздзейнасць. Той адказаў, што ўмешвацца не трэба: маўляў, мужчыны самі разыдуцца. Тады Лабановіч стаў паміж імі, адштурхнуў Куксу і адвёў Шкурата, а людзі прытрымалі Кандрата.
Высветлілася, што мужчыны пасварыліся праз юшку — печную засланку. Лявон сцвярджаў, што Кукса яе забраў, а Кукса казаў, што Шкурат сам узяў казённую рэч падчас будаўніцтва школы. Настаўнік палічыў, што такая рэч не вартая бойкі.
Калі Лявон сказаў, што заплаціў за юшку рубель, Лабановіч даў яму срэбны рубель і параіў ісці дадому супакоіцца. Шкурат пайшоў, а Кукса зайздросна заўважыў, што той атрымаў грошы. Настаўнік вярнуўся ў школу, задаволены сваім учынкам.
Увечары на вуліцы зноў пачуліся крыкі і жаночае галашэнне. Бабка паведаміла настаўніку, што Кукса падпільнаваў Лявона і ўдарыў яго па галаве аскабалкам. Лабановіч выбег і ўбачыў нерухомага Шкурата на брудным снезе.
Стараста зноў заявіў, што настаўніку не трэба было ўмешвацца ў бойку. Аднак Лявон аказаўся не забітым, а толькі аглушаным: ён змог ачуняць і падняцца на ногі.
Персанажы
Цытаты
Яны прыходзілі самі, аб чымсі гаманілі і кудысь клікалі, пакідалі ў душы лёгкі след засмучэння. Аб чым? Аб нейкай страце, аб тым, што не вернеш і што складае скарб, дарагі скарб памяці.
Праўда, ён пайшоў не дзеля таго, што ў гэты бок паехала завітанская красуня, ён проста падаўся дадому. Але, сказаць праўду, у яго такі была думка — а можа, ён спаткаецца з ёю.
Не трэба было, панічыку, мяшацца, — аўтарытэтна зазначыў стараста, — у нас гэта не першыня, пабʼюцца і разыдуцца. Набярэцца паганая кроў, трэба ж яе выпусціць, і тады ўсё ціха і лагодна.
Лабановіч выскачыў на вуліцу. Там былі людзі. Сярод вуліцы на брудным снезе ляжаў нерухомы Лявон. Над ім галасілі бабы.