У палескай глушы (Колас)/Раздзел 25
з цыкла «У палескай глушы»
Кароткі змест раздзела
Пасля бойкі Лабановіч разважаў, што стараста, відаць, меў рацыю і што ўмешвацца не варта было. Настаўнік шкадаваў пра аддадзены рубель і непакоіўся за Лявона, якога пасля бойкі занеслі ў хату на руках.
Лабановічу было крыўдна, што ён сам паходзіў з сялян, але не ведаў іх звычаяў. Ён прызнаваў, што не заўсёды ўмее паводзіць сябе з людзьмі, і з сорамам успомніў сваю сустрэчу з паннай Людмілай.
Стоячы перад люстэркам, настаўнік спачатку лаяў і высмейваў сябе, а потым паспачуваў уласнаму адбітку. Ён успомніў знаёмага з дзяцінства чалавека, які таксама размаўляў сам з сабою, і паступова супакоіўся.
Да яго зайшла бабка і паведаміла, што Лявон ачуняў. Яна расказала, што раней п'яныя сяляне біліся значна мацней: узімку, калі было мала працы, яны часам хапаліся за калы і ламалі іх аб галовы адно аднаго.
Пасля бабка паведаміла, што суседнія паненкі вярнуліся з паездкі. У адказ Лабановіч нечакана сказаў, што назаўтра пойдзе ў воласць. Ён адмовіўся ад магчымай падводы і вырашыў ісці пешшу, а пры патрэбе і пераначаваць там.
Вестка пра вяртанне Ядвісі ўзрадавала і ўсхвалявала яго, хоць ён не хацеў гэтага паказваць. Ён памятаў, як пакрыўдзіўся, калі дзяўчына шкадавала аб расстанні з Негрусем, але цяпер прызнаваў, што крыўда засталася толькі ў памяці.
Настаўнік вырашыў паказаць Ядвісі, бабцы і самому сабе, што дзяўчына ўжо не так моцна яго цікавіць. Ён нават планаваў выйсці тады, калі Ядвіся зможа яго ўбачыць, і паводзіць сябе абыякава.
На наступную раніцу Лабановіч рана ўстаў і нецярпліва чакаў гукаў з двара пана падлоўчага. Падрыхтаваўшыся да дарогі, ён выйшаў са школы, каля якой стаяў высокі крыж, што заўсёды прыцягваў яго ўвагу.
Каля студні ён убачыў Ядвісю з вядзерцам. Яна радавалася сустрэчы, а настаўнік адчуў, як моцна яго да яе цягне. Аднак ён стрымаўся і прывітаўся, не паказаўшы сваёй радасці.
Ядвіся расказала, што весела гасцявала, а Лабановіч адказаў, што добра жыў без яе: чытаў, пісаў, вучыў і гуляў. Даведаўшыся пра яго намер ісці ў воласць, дзяўчына спытала, ці нічога яму не шкада пакідаць. Ён адказаў, што шкада пакідаць яе, але па яго словах нельга было зразумець, ці гаворыць ён сур'ёзна.
Хоць настаўніку ўжо не хацелася ісці ў Хатовічы, ён развітаўся і хутка пайшоў. Дарагою ён прызнаў, што гаварыў не тое, што думаў і адчуваў. Ён баяўся прызнацца Ядвісі ў каханні, бо мог атрымаць адмову, і адчуваў праз гэта пакуту.
У ціхім лесе Лабановіч паступова супакоіўся, але працягваў думаць пра дзяўчыну. Ядвіся таксама заўважыла, што за час расстання ён нібыта схуднеў і засмуціўся. Яна сама шмат думала пра Андрэя і цягнулася да яго.
Персанажы
Цытаты
Яму было крыўдна тое, што сам ён — мужык, а не ведаў мужыцкіх звычаяў і зрабіў па прыказцы: «Уткні мяне, Божа, куды мяне не трэба». І, наогул, трэба зазначыць, што ён не ўмее трымаць сябе з людзьмі.
Гэты высокі пануры крыж і гэта закінутая сярод палескіх трушчобін школа стаялі, як сіроты, і, здавалася, цесна туліліся адно да другога, як бы ў іх была адна доля.
Увесь час размовы з Ядвісяю Лабановіч чуў, што робіць нейкую гвалтоўнасць над сабою, што гаворыць зусім не тое, што думае і што пачувае сапраўды.
Я баюся тае абразы, якая будзе для мяне тады, калі яе сэрца не адгукнецца майму сэрцу... А ўсё ж такі гэта каханне ёсць нейкая хвароба, боль і пакута.