У палескай глушы (Колас)/Раздзел 3
з цыкла «У палескай глушы»
Кароткі змест раздзела
Ранняй нядзельнай раніцай настаўнік Лабановіч выехаў з вёскі на калёсах, седзячы на сене. Вёска выглядала непрытульна: на шырокай вуліцы стаяла густая гразь, каля хат гнілі бярвенні, а гаспадарчыя пабудовы размяшчаліся без парадку.
Мясцовыя жыхары, умелыя паляўнічыя і стралкі, жылі сярод лясоў і балот. Густы лес акружаў невялікую вясковую паляну, а па яе краі праходзіла чыгунка. Лабановічу здавалася, што пушча цесніць вёску і яго самога.
У тую раніцу туман развеяўся, выглянула сонца і пачаўся лёгкі мароз. Возчык Сцяпан Рылка ўзрадаваўся пахаладанню, злез з калёс і пагнаў свайго худога, але шпаркага каня.
Каб бліжэй пазнаёміцца з Рылкам, настаўнік загаварыў пра лес. Сцяпан расказаў, што пасля пракладкі чыгункі лес сталі высякаць, а раней тут было значна больш дзічыны, нават мядзведзі.
Рылка ўспомніў старога Грыгора, бацьку вясковага старасты Рамана. Некалі Грыгор адабраў у мядзведзіцы жывога медзведзяня, якое завезлі графу Патоцкаму. За гэта Грыгору дазволілі паляваць у графскіх лясах і выдалі порах ды шрот.
Паводле Сцяпана, мядзведзі сышлі ў больш глухія мясціны, бабры таксама зніклі, хоць сляды іх пабудоў яшчэ сустракаліся. Паляваць у лесе забаранялі, паставілі леснікоў і ўвялі строгія законы, але лес і звяры ўсё адно зводзіліся. Рылка расказваў пра гэта з журбой.
Лабановіч адказаў, што жыццё змяняецца: чыгунка прынесла заробкі і ажывіла гандаль, а новая школа дасць дзецям адукацыю. Ён верыў, што навука дапаможа людзям лепш гаспадарыць. Сцяпан сказаў, што яго сыны Іван і Пятрук ужо школьнага ўзросту, але настаўнік пачуў у яго голасе незадавальненне з неабходнасці адпраўляць іх у школу.
Лабановіч з цікавасцю разглядаў спадарожніка. Рылка быў шыракаплечы, з доўгімі цёмна-русымі валасамі і светла-шэрымі вачыма, насіў выцвілую світку, даматканы пояс і ўласнаручна зробленую шапку.
Дарога ішла праз лясы і паляны з жытам. На вялікіх дубах мясцовыя бортнікі трымалі вуллі. Потым падарожнікі ўбачылі шырокія балоты з сухой травой, купінамі, нізкімі хвоямі і палоскамі вады.
Гледзячы на балоты, Лабановіч адчуваў сябе адарваным ад свету і сумаваў па тым, з чым разлучыўся. Ён думаў, як гэтыя мясціны ўспрымае Сцяпан, і хацеў зразумець яго думкі, жаданні і надзеі.
Калі балоты скончыліся, дарога выйшла да паляны з сядзібай. Рылка патлумачыў, што яна называецца Завітанкі, належыць каморніку і знаходзіцца на паўдарозе да воласці.
Лабановіч згадаў, што старожка расказвала яму пра каморнікавую дачку, у якую закаханыя тутэйшыя кавалеры. Хоць ён ніколі яе не бачыў, адразу ўявіў прыгожай дзяўчынай і захацеў з ёй сустрэцца. Усю астатнюю дарогу настаўнік думаў пра незнаёмку і ўяўляў, як зацікавіў яе і засланіў іншых прыхільнікаў.
Персанажы
Цытаты
Адным словам, жыхарства гэтай вёскі выяўляла сабою праўдзівых дзяцей лесу, якія як бы зусім яшчэ нядаўна асталяваліся тут і толькі што пераходзілі ад аднае формы жыцця да другой.
Забараняць пачалі па лесе са стрэльбаю хадзіць, леснікоў паставілі, законы строгія пайшлі. Але і лес нішчыцца, і звер зводзіцца.
Пазіраючы на гэтыя балоты-пустэлі, Лабановіч часамі пачуваў у сэрцы нейкую адарванасць ад жыцця і свету, як бы гэты свет сышоўся тут клінам, і туга па тым, з чым ён разлучыўся, пачынала забіраць яго душу.
Як адбіваюцца на ім вобразы глухога Палесся і які след пакідаюць яны ў ім?» — думаў настаўнік, і яму хацелася хоць на момант стаць тым самым палешуком, што сядзеў поруч з ім
Яшчэ не бачачы яе, настаўнік пачуваў, што яна ўжо мае над ім нейкую ўладу. Яму хацелася хоць паглядзець на яе, і праз усю астатнюю дарогу ён думаў аб дачцэ каморніка