У палескай глушы (Колас)/Раздзел 4
з цыкла «У палескай глушы»
Кароткі змест раздзела
Пасля доўгай дарогі праз лес малады настаўнік Лабановіч убачыў на шырокай паляне вялікую вёску. Ён уздыхнуў з палёгкай: лясная дарога з каранямі і няроўнасцямі паспела яму надакучыць.
У вёсцы стаялі валасное праўленне, школа і старая закінутая драўляная царква. Па абодва бакі ўзвышаліся ветракі: адны працавалі, а другія стаялі нерухома.
Калі калёсы праехалі па вуліцы, людзі разыходзіліся з царквы. Старыя ветліва кланяліся, а маладыя жанчыны і дзяўчаты пераглядваліся і з усмешкамі пазіралі на незнаёмага настаўніка.
Лабановіч спыніўся каля школы і пазнаёміўся з яе настаўнікам Саханюком. Новы сусед сказаў, што ціхае і глухое месца не перашкодзіць яму працаваць. Саханюк засмяяўся з яго ідэалізму і засумняваўся, ці надоўга яго хопіць.
Саханюк лічыў сваё месца менш глухім, бо ў вёсцы жылі валасныя службоўцы, святар і іншыя людзі. Калі Лабановіч пажартаваў пра наведнікаў з Завітанак, гаспадар збянтэжыўся: яму самому падабалася дачка каморніка. Лабановіч запэўніў, што не збіраецца папаўняць кола яе кавалераў.
Лабановіч папрасіў калегу пазнаёміць яго з пісарам, святаром і іншымі мясцовымі людзьмі. Саханюк пагадзіўся і прапанаваў застацца на ноч, але госць адмовіўся: ён яшчэ не пачаў заняткаў у сваёй школе і хацеў хутчэй узяцца за працу.
Старожка паведаміла Саханюку, што прыйшлі жанчыны з просьбай напісаць ліст. Ён спытаў, ці прынеслі яны сала, і пайшоў да іх. Матрона ўважліва агледзела госця, а пасля паспяшалася праз вуліцу да кватэры пісара.
Застаўшыся адзін, Лабановіч агледзеў пакой калегі. Саханюк пражыў тут пяць гадоў, завёў гаспадарку і здолеў назбіраць значную суму пры месячным заробку ў дваццаць рублёў. Лабановіч таксама заўважыў, што той бярэ сала за напісанне лістоў.
Прагледзеўшы школьныя журналы, Лабановіч убачыў, што вучні Саханюка прайшлі не так шмат. Ён вырашыў, што калега не стане для яго настаўнікам і што блізкімі сябрамі яны наўрад ці будуць.
Вярнуўшыся, Саханюк паправіў перад люстэркам рыжаватыя вусы і гальштук. Ён сказаў Матроне пакінуць абед на вячэру, калі не прыйдзе своечасова, і разам з Лабановічам выйшаў з дому.
Настаўнікі накіраваліся ў валасное праўленне, дзе Лабановіч збіраўся ўзяць паперы і вучэбныя прылады. У прасторным памяшканні за вялікім сталом сядзеў стары пісар Пятро Восіпавіч. Ён хварэў на ногі, а ў шафе сярод службовых спраў трымаў бутэльку гарэлкі.
Пісар рэдка займаўся справамі воласці: асноўную працу выконваў яго памочнік Дубейка. Той спадзяваўся заняць пісарскую пасаду, лічыў сябе першым кавалерам і, як і Саханюк, цікавіўся завітанскай паненкай.
Персанажы
Цытаты
Лепшага месца я і не чакаў: ціхае, глухое. Нішто не пашкодзіць весці працу, — прамовіў Лабановіч.
Саханюк звонка засмяяўся.
— Ах вы, ідэалісты, ідэалісты. Ці надоўга хопіць вам гэтага ідэалізму?
Нейкім чынам умудрыўся ён за гэтыя пяць год, атрымліваючы дваццаць рублёў пенсіі на месяц, сабраць капітал у пяць-шэсць соцень і меў сваю гаспадарку.
Лабановіч прыйшоў да заключэння, што яго калега не так далёка адышоўся з вучнямі, і пераканаўся, што ў асобе Саханюка ён не будзе мець для сябе настаўніка
усю ж работу па воласці вёў яго памочнік, Дубейка, які ўжо лічыўся кандыдатам на пісарскую пасаду. З гэтай прычыны Дубейка нёс сябе высока, насіў манішку і манкеты і лічыў сябе найпершым кавалерам