У палескай глушы (Колас)/Раздзел 5
з цыкла «У палескай глушы»
Кароткі змест раздзела
Саханюк пазнаёміў маладога цельшынскага настаўніка Лабановіча з валасным пісарам. Той абыякава прыняў госця: вырашыў, што ад новага настаўніка яго дому будзе мала карысці.
Памочнік пісара Дубейка, наадварот, ветліва прывітаў Лабановіча і парадаваўся, што кола мясцовай інтэлігенцыі павялічваецца. Ён адразу спытаў, ці ўжывае настаўнік спіртное і ці гуляе ў карты.
Пачуўшы, што Лабановіч не гуляе ў карты, Дубейка здзівіўся і параіў яму часцей прыязджаць у кампанію: маўляў, у Цельшыне настаўніку няма з кім бавіць час, акрамя падлоўчага.
Лабановіч адказаў, што і сярод палешукоў можна сустрэць цікавых і разумных людзей. Дубейка не зразумеў яго і пачаў жартаваць пра жанчын, а Саханюк назваў калегу пустэльнікам. Новае знаёмства не спадабалася Лабановічу, і ён папрасіў выдаць пасылкі з кнігамі і сшыткамі для школы.
Калі настаўнік збіраўся сыходзіць, Саханюк пераканаў яго зайсці да пісаравых дачок. Ён папярэдзіў, што дзяўчаты не даруюць такой няўвагі, і павёў калегу ў пісараву кватэру.
У чыстай і акуратна прыбранай зале іх сустрэла старэйшая дачка пісара, Маня. Ёй было больш за дваццаць пяць гадоў; яна загадзя падрыхтавалася да сустрэчы. Лабановічу падалося, што яна нечым незадаволеная.
Маня спытала госця, ці падабаецца яму Палессе. Лабановіч адказаў, што яму тут добра. Саханюк таксама запэўніў, што не пражыў бы ў гэтых мясцінах пяць гадоў, калі б яны яму не падабаліся.
Да размовы далучыліся сярэдняя дачка Саша, якая мела жаніха-ўрадніка, і яе сястра Ніна. Самай малодшай, Вольгі, дома не было: яна вучылася ў горадзе. У кампаніі дзяўчат Лабановіч адчуваў сябе няёмка і адказваў на пытанні занадта сур'ёзна.
Саша спытала, ці спявае ён. Лабановіч згадаў, што ў семінарыі настаўнік спеваў Костка паставіў яму нізкую адзнаку за практычны ўрок. А калі Саша прапанавала яму праспяваць раманс, прызнаўся, што не любіць рамансаў і аддае перавагу добраму хору.
Размова не склалася. Пакуль Саханюк гутарыў з дзяўчатамі пра знаёмых, Лабановіч паслухаў, а пасля развітаўся. Выходзячы, ён вырашыў, што нескора вернецца ў гэты дом.
Дарогай Лабановіч сказаў Саханюку, што, відаць, не спадабаўся дзяўчатам: ён не казаў кампліментаў, не пахваліў іх работы і не заспяваў. Яго здагадка пацвердзілася: пасля сыходу настаўнікаў Саша і Маня насмешліва адгукнуліся пра госця.
Настаўнікі пайшлі да бацюшкі, а Саханюк расказваў калегу пра мясцовых жыхароў. Фельчар Гарошка жыў з паляшучкай, а яго сын Максім не скончыў ніводнай школы, любіў выпіць і гуляць у карты ды думаў стаць дзякам або памочнікам пісара. Малады хваравіты бацюшка любіў прымаць гасцей, а яго жонка, былая настаўніца, любіла картачную гульню. За гэтай размовай настаўнікі дайшлі да весніц бацюшкавага двара.
Персанажы
Цытаты
Я лічу, што сярод іх можна вельмі прыемна прабавіць вольную часіну і там напаткаць не толькі цікавае, але і разумнае, чаго ніколі не знойдзеш ні за чаркаю, ні за пулькаю.
А! — прамовіў пісар, акінуўшы Лабановіча прыжмуранымі вачамі, і падаў яму руку.— Прасвяшчаць, значыць, прыехалі? — спытаў пісар, каб хоць што-небудзь сказаць, і яшчэ раз азірнуў Лабановіча.
Не, калега: трэба пазнаёміцца з пісаранкамі, бо калі не зойдзеце да іх, то гэта будзе такая крыўда, якая вам ніколі не даруецца ні ў гэтым жыцці, ні на тым свеце.
Перш-наперш не сказаў кампліментаў і не ўмею казаць іх. Можа б, і прыдумаў, але не асмельваюся вымавіць, далей, не пахваліў нічога з іх работы, не заспяваў раманса і наогул нічога не патрапіў сказаць у тон.