У палескай глушы (Колас)/Раздзел 6
з цыкла «У палескай глушы»
Кароткі змест раздзела
Айцец Кірыл ветліва сустрэў настаўнікаў Лабановіча і Саханюка, дапамог ім распрануцца і прапанаваў сесці. Малады невысокі святар гаварыў гучна і часта смяяўся, але, калі змаўкаў, на яго худым твары з’яўляўся смутак.
Святар распытаў Лабановіча пра яго прыезд у Цельшына. Саханюк перадаў словы калегі, што ў іх мясціне яшчэ большая глуш. Айцец Кірыл пагадзіўся і рэзка выказаўся пра месца, дзе жыў.
Лабановіч растлумачыў, што меў на ўвазе адлегласць ад чыгункі. На яго думку, гук паравоза і выгляд рэек змяншалі пачуццё адарванасці ад людзей і культуры. Ён таксама папрасіў святара прыехаць у яго школу на малебен перад пачаткам заняткаў.
Айцец Кірыл параіў не спяшацца і заявіў, што сяляне не ацэняць настаўніцкай працы. Ён назваў іх гультаяватымі, няўдзячнымі і здольнымі на падман, а пасля сказаў, што іх трэба сеч розгамі.
Лабановіч быў уражаны нянавісцю святара. Як сын селяніна, ён успомніў, як у семінарыі з яго насміхаліся за паходжанне, і вырашыў заступіцца за мужыкоў.
Настаўнік сказаў, што нават дрэнныя ўчынкі не даюць права так судзіць усіх сялян. Ён нагадаў, што іншыя людзі бяруць вынікі іх працы сілай і падманам, а самім сялянам мала даюць і не паважаюць іх. Айцец Кірыл застаўся пры сваёй думцы.
Саханюк дадаў, што тутэйшых сялян нават іншыя мужыкі не пускаюць начаваць. Лабановіч адказаў, што паводзіны адных не характарызуюць усіх, і нагадаў, як паншчына псавала людзей, а некаторыя паны падбівалі сваіх сялян красці ў суседзяў.
У пакой увайшла матушка і распытала Лабановіча пра дачок пісара. Яна загаварыла пра прыгажосць Сашы і пажартавала, што настаўнік мог бы да яе заляцацца. Саханюк сказаў, што ўжо страціў там прыхільнасць і чуў пра яе жаніха.
Матушка згадала таксама дачок падлоўчага і здзівілася, што Лабановіч мала цікавіўся паненкамі. Ён адказаў, што яму падабаецца жыццё ў глушы. Матушка закурыла і пачаставала гасцей папяросамі, а айцец Кірыл пачаў набіваць папяросы.
Служанка паведаміла, што Апанас Каваль просіць святара прычасціць хворую жонку. Айцец Кірыл узяў неабходныя рэчы і пайшоў да яе, папрасіўшы гасцей пачакаць.
Матушка паскардзілася, што яе слабы і хворы муж амаль не мае адпачынку. Яна расказала, як адзін мясцовы селянін вырваў яму валасы пасля заўвагі за тое, што ехаў па яго сене. Паводле матушкі, святар дапамагаў людзям зямлёй, сенакосам, лекамі і добрым словам.
Праз паўгадзіны айцец Кірыл вярнуўся стомлены і зноў пачаў лаяць сялян за бруд і за тое, што яны не слухаліся яго парад наконт хворай. Супакоіўшыся, ён ціха папрасіў матушку перадаць жанчыне што-небудзь праз Параску. Лабановіч пахваліў яго за дапамогу народу, а святар запрасіў усіх абедаць.
Персанажы
Цытаты
то не так тужліва адчуваеш адарванасць ад людзей і культуры, бо чыгунка зʼяўляецца як бы жывым вобразам непарванай сувязі з людзьмі.
Вы не ведаеце мужыка: зрабі яму дабро — ён адплаціць табе самай чорнай непадзячнасцю. Мужык — гультай, злодзей, пʼяніца. Толькі і глядзіць, як абадраць цябе, ашукаць.
І ўсе так ці іначай бяруць ад мужыка: бяруць сілаю, бяруць хітрыкамі, бяруць ашуканствам. А мужыку многа далі? Паважаюць мужыка? Хто вінават, што мужык неачэсаны, што мужык цёмны і жыве па-свінску?
А хто ўжо лепш можа дагадзіць ім, як не а. Кірыл? — зноў казала матушка.— І зямлю ім аддаў, і сенакос, і лякарствы дае, і добрым словам памагае. Ніколі ні ў чым ім не адмаўляе.