У палескай глушы (Колас)/Раздзел 31
з цыкла «У палескай глушы»
Кароткі змест раздзела
Вербніца і Благавешчанне ў той год прыпалі на адзін дзень. Напярэдадні свята ў Цельшына прыехалі з Малевіч айцец Мадэст і дзяк Цішкевіч. Паводле звычаю, мясцовыя жыхары павінны былі паспавядацца.
Звон каплічкі на могілках доўга склікаў людзей. Палешукі не спяшаліся на службу: адных вабіла паляванне, іншыя ведалі мясціны, дзе можна было налавіць шчупакоў. Калі на царкоўным двары сабралася дастаткова народу, прыйшлі святар і дзяк.
Каля дзвярэй чакалі жанчыны з малымі дзецьмі, якім трэба было прайсці царкоўны абрад увядзення. Айцец Мадэст завёў іх у капліцу і чытаў малітвы. Цішкевіч спяваў, але раз-пораз перапыняўся, каб супакоіць жанчын, якія штурхаліся і прабіваліся наперад.
Святар не перашкаджаў дзяку наводзіць парадак. Яны жылі згодна і часта разам выпівалі. У Малевічах яны часам заходзілі ў царкоўную школу, дзе пілі прынесеную з сабой гарэлку, спявалі «Хрыстос уваскрос» і сыходзілі. Настаўніца не ведала, як паводзіць сябе з такімі гасцямі.
Пасля абраду для жанчын айцец Мадэст пачаў спавядаць людзей. Тыя, хто паспавядаўся, адразу разыходзіліся. Назаўтра споведзь працягнулася, а пасля яе адбылося кароткае набажэнства.
Падчас службы капліца была напалову пустая, але перад прычасцем у ёй стала цесна: кожны хацеў падысці хутчэй. Трахім Буч пасварыўся з Рыгорам Качаном, які наступіў яму на ногі. Качан папракнуў Буча за лаянку перад прычасцем, хоць і сам пры гэтым выказаўся гнеўна.
Каля святара штурхаліся і іншыя. Габрусь па мянушцы Швайка заняў месца перад суседам. Калі бацюшка спытаў імя Габруся, сусед назваў яшчэ і яго мянушку, а Швайка адказаў яму абразай.
Тым часам дзед Мікіта вярнуўся з рыбалкі. Ён спяшаўся на прычасце, таму ўвайшоў у капліцу мокры па самы пояс, адштурхнуў некалькі жанчын і стаў наперадзе.
Айцец Мадэст заўважыў мокрае адзенне і спытаў, дзе дзед замачыўся і чаму не быў на службе. Мікіта сказаў, што быў на балоце, а на другое пытанне не адказаў. Святар раззлаваўся і адмовіўся яго прычашчаць.
Дзед заявіў, што тады прычасце яму не патрэбнае, і пайшоў да выхаду. Бацюшка спадзяваўся, што Мікіта вернецца і папросіць прабачэння, але той працягваў ісці. Тады святар сам паклікаў яго назад.
Мікіта спачатку адмовіўся вяртацца, але пасля настойлівага закліку падышоў да амбона. Айцец Мадэст прычасціў яго і спытаў, ці ўдалася рыбалка. Дзед ужо лагодна адказаў, што нічога не злавіў, і выйшаў.
Пасля службы святар і дзяк пазнаёміліся з цельшынскім настаўнікам. Айцец Мадэст пахваліў яго маленькага вучня Рылку, які добра чытаў газету. Цішкевіч сказаў, што пахвала не дапаможа: настаўнік усё роўна не пакліча іх на чай. На развітанне бацюшка назваў мясцовы народ цёмным, і разам з дзякам яны пайшлі да Міхалкі Кугая.
Персанажы
Цытаты
Але палешукі не вельмі кідаліся да царквы, бо яны народ дбалы і дасціпны. Таму паляванне ўсміхалася панадна, у другога было асочана месца, дзе яшчэ шчупакі не скончылі нераставаць.
Саладушнік ты, шчоб ты захлынуўся! Ідзеш да святога прычасця, а лаешся, як сабака, як бы ты не ў царкве, а ў карчме ў Абрама!
Не мог ты паўгадзіны ў царкве пабыць, памаліцца? Дык ты скарэй на балота, да чарцей пабег, а цяпер, аблюманы і абрынданы, прычашчацца прыпёр? Не буду прычашчаць!
Айцец Мадэст колькі хвілін стаіць з чашаю і глядзіць услед дзеду... Ён яшчэ думае, што дзед вернецца і папросіцца ў яго. Але дзед Мікіта, той самы дзед, што з жарнавікамі танцаваў, падыходзіць ужо да дзвярэй.
— Э, бацька! Ці ты яго хвалі, ці не хвалі, а на чай нас усё роўна не пакліча!
— Цёмны тут у вас народ! — гаворыць на развітанне а. Мадэст і паволі з Цішкевічам ідзе да Міхалкі Кугая.