У палескай глушы (Колас)/Раздзел 33
з цыкла «У палескай глушы»
Кароткі змест раздзела
Настаўнік Лабановіч атрымаў ад інспектара паведамленне пра экзамены. Яны павінны былі адбыцца ў панядзелак пасля Вялікадня, а да месца трэба было ехаць чыгункай каля пяцідзесяці вёрст. Настаўнік і вучні дамовіліся выправіцца ў суботу вечарам, а астатнія тры дні прысвяціць паўтарэнню.
Тым часам Лабановіч даведаўся ад бабкі, што яго суседка Ядвіся збіраецца надоўга пакінуць Цельшын. Вестка засмуціла яго: ён адчуў, якой дарагой яна стала для яго і як адзінока будзе без яе. Настаўнік вырашыў пагаварыць з дзяўчынай і падумаў, што пасля яе ад’езду сам не застанецца ў Цельшыне.
Пасля заняткаў Лабановіч убачыў Ядвісю на ганку дома падлоўчага: яна шыла на машыне. Ён зайшоў да яе і пані падлоўчай, якая таксама сядзела з шыццём. Ядвіся пацікавілася, калі ён едзе на экзамены, і сказала, што любіць тую станцыю.
Калі пані падлоўчую паклікалі і маладыя людзі засталіся адны, Лабановіч спытаў пра ад’езд. Ядвіся пацвердзіла, што збіраецца ехаць, а потым запыталася, ці хацеў бы ён, каб яна засталася. Настаўнік адказаў, што разумее, як цяжка ёй тут, але сам не будзе жыць у Цельшыне, калі яна паедзе.
Ядвіся ўзрадавалася яго словам і пажартавала, ці не будзе яму шкада панны Людмілы. Яна прызналася, што думала пра ад’езд яшчэ да прыезду настаўніка, але не гаварыла з ім пра гэта, бо ён смяяўся з многіх яе слоў. Час ад’езду залежаў ад бацькі.
Лабановіч занепакоіўся, што вернецца з экзаменаў, калі Ядвіся ўжо з’едзе. Яна зноў загаварыла пра Людмілу і пра легенду аб палескіх прыгажунях, якую настаўнік расказаў той дзяўчыне. Ядвіся сказала, што ёй легенда таксама спадабалася б, каб яе расказалі для яе.
Развітваючыся, Лабановіч папрасіў Ядвісю не выязджаць да яго вяртання. Яна адказала, што не ведае, калі паедзе, і, магчыма, зусім застанецца. Настаўнік пацалаваў яе і хутка пайшоў, а яна засталася сядзець у задуменні.
У нядзелю на ўсходзе сонца Лабановіч з трыма вучнямі сеў у цягнік. Яны правялі ноч на станцыі. Паездка прынесла настаўніку радасць: ён стаяў каля адчыненага акна і глядзеў на Палессе.
За акном праплывалі балоты з лазой і маладой асакой, цёмныя лясы, паляны і асветленыя сонцам дамы. Настаўнік любаваўся хвойнікамі, вясковымі дарогамі, адзінокімі дубамі, палямі маладога жыта і аўса, пакуль цягнік не наблізіўся да патрэбнай станцыі.
Прыехаўшы, настаўнік і вучні хутка знайшлі школу, але яна была замкнёная. Яны пастукалі, а потым Лабановіч убачыў званок і пазваніў. Дзверы адчыніў мясцовы настаўнік Трахім Пятровіч Грынько.
Грынько здзівіўся, што госці прыехалі так рана. Лабановіч патлумачыў, што хацеў даць хлопцам час агледзецца і прывыкнуць да школы. Грынько ўхваліў гэта, пасля чаго настаўнікі пакінулі вучняў у школе, а самі пайшлі ў яго пакой.
Кватэра Грынько была чыстай і добра абстаўленай, а пры ёй была немалая гаспадарка з зямлёй, каровай, свіннямі і птушкай. Параўнаўшы сваё становішча з жыццём калегі, Лабановіч паглядзеў з пагардай на свой танны сурдут, набыты ў Курульчука.
Персанажы
Цытаты
Цяпер толькі пачуў, як дорага яна і якая будзе невыказная страта, калі прыйдзецца тут жыць без яе. Не, тады ён не застанецца тут!
Я ведаю, вам тут цяжка, — сказаў настаўнік, — і пэўна там, дзе думаеце вы жыць, вам будзе лепей. І тут ужо не прыходзіцца лічыцца з тым, як бы я хацеў. Але калі вы выедзеце адгэтуль, то я тут болей не застануся.
Ён умомант нахіліўся да яе і пацалаваў крэпка-крэпка. І, пʼяны ад гэтага пацалунка, борзда выйшаў з палісаднічка. А панна Ядвіся сядзела, нахіліўшы галаву, і аб чымсьці моцна-моцна задумалася.
Лабановіч стаяў каля акна як прычарованы і не адводзіў вачэй ад самавітых, простых малюнкаў Палесся, поўных невыразнага хараства і жыцця, стаяў да таго часу, пакуль машына не стала набліжацца да тае станцыі, дзе трэба было выходзіць.