У палескай глушы (Колас)/Раздзел 36
з цыкла «У палескай глушы»
Кароткі змест раздзела
Ноччу цягнік вёз настаўніка Лабановіча праз Палессе. Сярод шуму вагонаў чуліся салаўі, а на станцыях з балот далятала крахтанне жаб.
На сваёй станцыі Лабановіч выйшаў з вагона і пайшоў пешшу ўздоўж чыгункі. Уражанні ад экзаменаў паступова адступалі, а вакол прачыналася прырода. Насустрач яму на дрызіне ехалі вясёлыя рабочыя.
Настаўнік павярнуў у лес і выйшаў на дарогу да вёскі. На паляне, дзе калісьці сустрэў панну Людмілу, ён прысеў адпачыць і паслухаць птушак.
Лабановіч разважаў, чым зоймецца ў вольны час і колькі яшчэ застанецца ў школе. Ён не збіраўся спяшацца з ад’ездам, пакуль тут была панна Ядвіся. Чым бліжэй ён падыходзіў да вёскі, тым мацней думаў пра яе.
Дома настаўніка сустрэла бабка-старожка. Ён расказаў ёй, што яго вучні выдатна здалі экзамены, лепш за вучняў іншых школ. Бабка ўзрадавалася, але неўзабаве зноў засумавала.
Пасля яна паведаміла, што Ядвіся ўчора паехала і перад ад’ездам перадала настаўніку прывітанне. Лабановіч паспрабаваў гаварыць спакойна, хоць вестка моцна яго засмуціла.
Застаўшыся адзін, ён думаў пра тое, што не паспеў развітацца і сказаць Ядвісі ўсё, што хацеў. Дом і ганак, дзе ён бачыў яе апошні раз, былі пустыя. Звычайнае вясковае жыццё здавалася яму чужым.
Настаўнік пачаў пісаць Ядвісі ліст. Ён прызнаўся, што з яе ад’ездам гэтае месца страціла для яго прывабнасць, і падзякаваў за радасць, якую яна прынесла ў яго жыццё. Аднак ён застаўся незадаволены напісаным і не ведаў, куды паслаць ліст.
У двары Лабановіч убачыў маладую грушку са зламаным верхам. Ён падумаў, што гэта зрабіла Ядвіся, і спытаў сябе, ці не хацела яна, каб ён забыў яе. Спачатку ён збіраўся зрэзаць зламаную галінку, але адышоў.
Не кладучыся спаць, настаўнік разбіраў кнігі і паперы. У адной кнізе ён знайшоў запіску Ядвісі. Яна пісала, што наўмысна паехала ў яго адсутнасць: развітвацца было б яшчэ цяжэй. Ядвіся таксама перадала, што панна Людміла чакае яго.
У запісцы не было ні подпісу, ні адраса. Лабановіч доўга разважаў, ці сапраўды гэта канец, ледзь не плакаў, а пасля склаў запіску разам са сваім лістом і паклаў у кішэню. Увечары ён перадаў школу старасце, патлумачыўшы яму, дзе знаходзяцца дакументы.
На наступны дзень Лабановіч напісаў прашэнне аб перамяшчэнні і пачаў збірацца ў дарогу. Бабка дапамагала яму, сумавала і, праводзячы яго ўвечары, заплакала. Настаўнік сеў на фурманку з двума чамаданчыкамі і падумаў, што адзін раздзел яго жыцця скончыўся і трэба ехаць далей.
Персанажы
Цытаты
Паехала!.. Нават і не развіталася з ім. А як многа хацеў ён сказаць ёй у гэтыя апошнія дні! Чаму так здарылася?
Ён устае і ідзе ў другі свой пакойчык, глядзіць праз акно на дом, на палісаднічак пана падлоўчага
Вас ужо няма тут. Вы паехалі, разам з сабою забралі ўсё, што звязвала мяне з гэтым месцам, з гэтым кутком Палесся. Цяпер ён не жыве для мяне, бо ўсё тое, што прыдавала яму прыгоства і нейкую чароўнасць, забралі вы.
Бывайце здаровы. Я сумыслу пастаралася, каб вы мяне тут не засталі, хоць мне і хацелася яшчэ хоць раз, апошні раз, пабачыцца з вамі. Але я падумала сабе: усё роўна, ехаць мне трэба
Вечарам, праводзячы настаўніка, бабка заплакала.
Садзячыся на фурманку з двума чамаданчыкамі, настаўнік сказаў у сваіх думках:
«Адзін раздзел кнігі прачытан і загортваецца!.. Ну, што ж? Гайда далей!»