Птушкі і гнёзды (Брыль)/Зацішша ў чэрвені

З пляцоўкі Вікісам
Гэты пераказ створаны з дапамогай штучнага інтэлекту. Ён яшчэ не прайшоў рэдактарскую праверку і можа змяшчаць памылкі.
☕
Птушкі і гнёзды. Зацішша ў чэрвені
1964
Кароткі змест раздзела
з цыкла «Птушкі і гнёзды»
Арыгінал чытаецца за 30 хвілін
Мікразмест
Падчас вайны ў Германіі дзяўчыну аддалі ў служанкі да мясніка. Яна пачаставала беларускіх палонных, якія расказалі ёй пра хлусню прапаганды. Гаспадыня забараніла ёй размаўляць з імі і давяла да слёз.

Назвы раздзелаў — умоўныя.

Раздзел 1. Спатканне Оты з Ганнай: Марыхен аддадзена ў служанкі, а сям'я жыве ў трывозе

Да казарменнай брамы на ўскраіне баварскага гарадка прыйшла Анна Шмітке. Яна паказала вартавому паштоўку ад мужа і папрасіла паклікаць яго.

👩🏻
Анна Шмітке — жанчына сярэдняга веку, сялянка, жонка Оты і маці Марыхен, стомленая, клапатлівая і плаксiвая.

Пажылы вартавы сустрэў яе грубымі непрыстойнымі жартамі, але паслаў салдата па мужа. Неўзабаве выйшаў Ота Шмітке, які яшчэ здалёк усміхаўся жонцы.

🪖
Ота Шмітке — мужчына сярэдняга веку, гефрайтар, зборшчык малака, муж Анны і бацька Марыхен, сумленны і абураны.

Анна заплакала. Муж павёў яе ад казармы, каб спакойна пагаварыць. Па дарозе яна паведаміла, што іх дачку Марыхен Шмітке забралі працаваць: маці сама прывезла дзяўчыну ў горад і разам з ёй наведала біржу працы.

👧🏻
Марыхен Шмітке (Мары) — дзяўчына каля 16 гадоў, пакаёўка-служанка ў Грубэраў, дачка Оты і Анны, нявінная і працавітая.

Ота абурыўся, даведаўшыся, што дачка мясцовага нацысцкага кіраўніка засталася дома нібыта дапамагаць у сямейным гандлі. Гэтым кіраўніком быў ортсгрупэнфюрэр Грасман.

🤵🏻
Ортсгрупэнфюрэр Грасман — мужчына сярэдняга веку, ортсгрупэнфюрэр, гаспадар крамы і піўной, самаўпэўнены, жорсткі і двудушны.

Анна расказала мужу, як прасіла яго пакінуць дзяўчыну дапамагаць сям’і:

Я хадзіла да Грасмана, плакала. Ды ён кажа, што хоць ён і групэнфюрэр, а памагчы тут нічога не можа. На нашы сем моргенаў — Марыхен лішняя рабочая сіла.

Ні служба бацькі і старэйшага сына ў войску, ні малыя дзеці і гаспадарка не дапамаглі. Дачку прызначылі служанкай да багатага мясніка, партыйнага таварыша Грасмана. Ота хацеў вучыць яе далей: яна была найлепшай вучаніцай і добрай памочніцай маці. Ён баяўся, каб у чужым доме дзяўчыну не пакрыўдзілі, распытаў пра гаспадара і яго сына ды паабяцаў сам наведаць дачку.

Ота даў жонцы грошы. У лесе яны пабылі ўдваіх, а потым Анна расказала пра аднавяскоўца, забітага на Крыце, і беларускага палоннага, якога Грасман збіў пасля скаргі жанчыны на яго заляцанні. Ота пажадаў убачыць самога Грасмана ў акопе. Калі жонка сказала, што нікому не хочацца ваяваць, ён адказаў:

Не дуры галавы! Я не хачу, другі не хоча — гэта так. Яны ж не маюць права не хацець. Хто ж заварыў яе, гэтую кашу?.. Што ж яны — толькі другіх нацкоўваць?

Вяртаючыся, яны гаварылі пра дзяцей і коней. Ота нагадаў, што іх маглі неўзабаве адправіць далей. Каля брамы яны цяжка развіталіся. Ён доўга глядзеў услед жонцы. Тым часам з казармы выйшлі два афіцэры і цывільны; салдаты застылі перад імі па стойцы смірна.

Раздзел 2. Дом Грубэра: канфлікт вакол пральні і новыя беларускія наймальнікі

Адольф Грубэр, у доме якога служыла Марыхен, сядзеў раззлаваны праз сыход двух беларускіх палонных, што наймалі ў яго пакой над пральняй.

👨🏻
Адольф Грубэр — лысы поўны мужчына сярэдняга веку, уладальнік камяніцы і мясной крамы, сквапны і напышлівы.

Зімой іх выпусцілі з лагера працаваць пад паліцэйскім наглядам. Грубэр здаваў ім пакой за дваццаць сем марак, але нядаўна пасяліў да іх трэцяга работніка. Наймальнікі пасварыліся з ім і сышлі, хоць побач заставаўся пусты пакой. Гаспадар падазраваў, што прычына была не ў цеснаце, а ў суседцы, прачцы Эрне Грап, якой ён прыпісваў сувязі з салдатамі і палоннымі.

👱🏻
Эрна Грап — жанчына каля 30 гадоў, прачка, маці дваіх дзяцей, жыве з братам, рэзкая, прамалінейная і працавітая.

Ён паслаў Марыхен паглядзець, што рабіла прачка, а пасля пайшоў сам. Убачыўшы ў катле вайсковую кашулю, Грубэр загадаў выкінуць бялізну палонных. Эрна нагадала, што плаціла за пральню і зарабляла мыццём на сябе і дзяцей. Гаспадар абвінаваціў яе ў ганьбаванні нямецкай жанчыны. У адказ яна закрычала:

Я гуляю з палоннымі? Я прапаліла кацёл! Я зганьбіла гонар нямецкай жанчыны! Ах ты!.. Я зараз жа пайду ў паліцыю! Не буду больш цярпець! Нямала я ўжо на вас папрацавала! О, гімелькройц, гімелькройц!..

Пад яе крыкі Грубэр адступіў у двор. Там з’явіліся два незнаёмыя беларусы: высокі ў вайсковай вопратцы і невысокі ў цывільным. Спачатку ён праганяў іх, але, пачуўшы, што яны шукалі жыллё, адразу стаў ветлівым. Ён паспрабаваў пасяліць іх трэцім і чацвёртым у занядбаны пакой, схлусіўшы пра прычыны сыходу ранейшых жыльцоў. Беларусы выбралі асобны пусты пакой. Цану гаспадар пайшоў абмяркоўваць з фрау Грубэр.

👵🏻
Фрау Грубэр — поўная жанчына сярэдняга веку, жонка Адольфа Грубэра, гаспадыня кватэр, важная, сквапная і строгая.

Пасля ўдаваных ваганняў сужэнцы запатрабавалі трыццаць марак. Беларусы ведалі сапраўдную ранейшую плату і прычыну сваркі, аднак пагадзіліся пры ўмове вячэрняй кавы. Гаспадыня ўзяла грошы наперад за месяц і загадала Марыхен накарміць жыльцоў ды занесці пасцель. Задаволены Грубэр пайшоў у мясную краму пахваліцца здзелкай перад дарослым сынам, якога не ўзялі ў войска па здароўі, а затым сам абслужыў пакупніка.

Раздзел 3. Кава з палоннымі: Алесь развенчвае прапаганду, а Марыхен выслухоўвае дакоры

За кавай Марыхен распытвала высокага беларуса пра павязку і вайсковую вопратку. Гэта быў Алесь Руневіч.

👨🏻
Алесь Руневіч — высокі малады мужчына, беларускі палонны рабочы, разумны, спагадлівы і іранічны.

Ён патлумачыў, што павязка засцерагала ад паліцэйскіх праверак, а на касцюм ён яшчэ не зарабіў, бо доўга адмаўляўся выходзіць з лагера. Побач сядзеў яго сябар Андрэй Мазалёк.

👦🏻
Андрэй Мазалёк — невысокі малады мужчына, беларускі палонны рабочы, сябар Алеся, дабрадушны і маўклівы.

Дзяўчына ўзрадавалася, што яны не палякі, і паўтарыла пачутыя ў школе, па радыё і з газет аповеды пра польскія зверствы і напад на немцаў. Алесь успомніў знаёмую дзяўчыну, дачку польскага парабка і немкі, а потым запытаўся, ці не задумвалася Марыхен, што яе падманвалі. Ён назваў гэтыя аповеды маной:

Брыдкая, шкодная мана. Гэта ўсё выдумалі, тыя, каму выгадна, каб мы... каб мы забівалі, калечылі, бралі ў няволю і мучылі адзін аднаго. А за што?

Алесь расказаў пра старую немку, якая накарміла яго з таварышам і гаварыла пра зло вайны і свет як агульны дом. Марыхен прызналася, што бацька разважаў падобна: у маладосці ён быў у рускім палоне, ведаў мову і песні. Засаромеўшыся, яна перавяла размову на пачастунак, наліла гасцям яшчэ кавы і падзяліла паміж імі астатні хлеб.

Потым дзяўчына прынесла бялізну, заслала ложкі і патлумачыла правілы зацямнення. Алесь адчуваў да яе пяшчоту і прывабнасць, але разумеў немагчымасць збліжэння. Перад развітаннем яна даведалася імёны новых жыльцоў і пажадала ім спакойнай ночы.

Тым часам прадаўшчыцы не знайшлі хлеба да кавы. Фрау Грубэр вылаяла Марыхен за пачастунак, забараніла размовы з палоннымі і прыгразіла сачыць за ёй. Дзяўчына папрасіла прабачэння, выйшла ў калідор і заплакала.

За аснову пераказу ўзята выданне рамана са зборніка «Птушкі і гнёзды: Выбранае» (Мінск: Мастацкая літаратура, 2006).