Каласы пад сярпом тваім (Караткевіч)/Кніга 1/Раздзел 18
з цыкла «Каласы пад сярпом тваім. Кніга 1»
Дзяленне пераказу на раздзелы — умоўнае.
Раніца палявання
Адной туманнай восеньскай раніцай Алесь прачнуўся дома і зразумеў, што ў такое надвор’е абавязкова паедуць на паляванне. Бацька пацвердзіў яго здагадку вясёлай паляўнічай прыпеўкай.
Пан Юры Загорскі збіраўся паляваць па звычаі без стрэльбаў, з сабакамі і карбачамі, на канцах якіх быў уплецены свінец. Зброю ўзялі на наступны дзень, калі спадзяваліся знайсці аленя.
З імі выехаў англічанін Крэбс, з якога пан Юры любіў жартаваць.
Слуг узначальваў старэйшы даязджачы Карп, які кіраваў сабакамі на паляванні.
Коннікі праехалі праз сад, вёску і лес. Калі сонца разагнала туман, Карп даў сігнал падрыхтаваць сабак да хуткага спуску. Ад радасці Алесь сам склаў прыпеўку, а бацька зайграў яе на ягоным новым срэбным розе і пахваліў сына. Ён сказаў, што на драпежніка паляваць лягчэй: спачатку ў сэрцы прачынаецца азарт, а не шкадаванне.
Пагоня за ваўком
Каля Чорнага Рова, глыбокага яра, дзе ўвосень адпачывалі ваўкі, Логвіна пакінулі са стрэльбамі і хартамі. Людзі з ганчакамі пайшлі ўздоўж яра, а пан Юры, Карп, Алесь і Крэбс сталі чакаць звера ля выхаду. Бацька растлумачыў сыну, як біць ваўка па носе і як трымаць каня, каб той мог уратавацца ад нападу.
Сабакі паднялі ваўкоў. За адным пагналіся Крэбс і псары, а за другім — Карп, пан Юры і Алесь. Карп і бацька дагналі звера, але кожны саступіў удар другому і спадзяваўся, што той заступіць дарогу да блізкага адрожка. Коні ледзь не сутыкнуліся, карб cleanupачы перапляліся, а воўк уцёк у яр.
Раз’юшаны пан Юры ўдарыў Карпа карбачом па спіне, а той адказаў яму тым самым. Апамятаўшыся і заўважыўшы, што сын усё бачыў, бацька пасаромеўся і загадаў працягваць пагоню.
Калі стары воўк зноў выскачыў з яра, Алесь на белым Урзе амаль дагнаў яго і ўдарыў па галаве, але не забіў. Бацька паспеў пераняць запаволенага звера перад самымі хмызамі і паваліў яго. Над забітым ваўком пан Юры зайграў на розе сумна-лікуючую песню:
Я не бярог сваёй галавы,
Я не заспеў цябе ў лежным сне.
Досыць неба і досыць травы.
Сёння — цябе,
Заўтра — мяне.
Бацька паклаў цяжкага ваўка на Алесева сядло і прызнаў здабычу сынавай: без ягонага ўдару звер уцёк бы. Ён таксама пахваліў хлопца за ўмелую язду — і менавіта такой пахвалы Алесю хацелася.
Пачастунак і прымірэнне
Пад стогам паляўнічыя закусвалі побач з двума здабытымі ваўкамі. Пан Юры даў сыну крыху выпіць за першага ваўка, а калі Алесь закашляўся, усе засмяяліся. Бацька заявіў, што цяпер хлопцу нельга піць да сямнаццаці гадоў, і развесяліў прысутных аповедам пра занадта перчаную юшку.
Пасля Юры падаў пляшку Карпу. Абодва ніякавелі праз бойку і няпэўнымі словамі далі зразумець, што шкадуюць пра яе. Астатнія толькі здагадаліся, што Карп у нечым правініўся.
Сустрэча каля кургана
Каля чатырох гадзін паляўнічыя сустрэлі пана Яраша Раўбіча. Ягоны спадарожнік павярнуў назад, а сам Раўбіч пад’ехаў да іх з двума пісталетамі за поясам.
Алесь зноў вытрымаў цяжкі выпрабавальны позірк Раўбіча. Той падзякаваў хлопцу за тое, як ён прыняў Міхаліну і гасцей, і спытаў, чаму Алесь не прыязджае. Пасля Юры адвёў Раўбіча пагаварыць сам-насам да кургана.
Юры сказаў, што наваколле пляткарыць пра Раўбічава чарадзейства, а жандары зацікавіліся ягонымі сутарэннямі. Раўбіч растлумачыў, што запрошаны са сталіцы майстар варыць там смальту для аднаўлення мазаік у ягонай царкве. Як дваранскі маршалак Загорскі адмовіўся абяцаць жандарскаму афіцэру Мусатаву, што не падыме шуму праз магчымы вобшук. Аднак ён папярэдзіў Раўбіча: жандары могуць абысці яго.
Юры таксама перасцярог суразмоўцу ад дваранскай змовы: пры ўладзе Мікалая неабдуманыя выступы могуць скончыцца ваенным гвалтам і горам для краю. Ён не давяраў дваранам, якіх уласныя сяляне ненавідзелі за пабоі і рабунак. Раўбіч не прызнаў, што разумее ягоны намёк, але прызнаўся, як яму цяжка ад сораму за людзей.
Раўбіч папрасіў Юрыя абавязкова быць на губернскім з’ездзе дваранства: там павінна было здарыцца нешта выгаднае ім, хоць і не зробленае імі. Юры паабяцаў прыехаць і зноў заклікаў яго да асцярожнасці, расказаўшы пра чалавека, высланага з Пецярбурга за жарт у тэатры. На развітанне Раўбіч паказаў на курган і сказаў пра пахаванага там чалавека:
Гэтаму лягчэй. Шчаслівец!