Каласы пад сярпом тваім (Караткевіч)/Кніга 1/Раздзел 21
з цыкла «Каласы пад сярпом тваім. Кніга 1»
Падзел пераказу на раздзелы ўмоўны.
Начны госць у лазні
Каляднай раніцай у бацькоўскім доме Майка Раўбіч прачнулася ад снежнай светлыні. Парадаваўшыся снегу, дзяўчынка ўспомніла дзіўнае здарэнне мінулага вечара.
Напярэдадні старая нянька Тэкля палохала яе Лазнікам, які нібыта хапаў непаслухмяных дзяцей. Майка не паверыла: яна ўжо бачыла, як страшная істота на свяце выявілася пераапранутым чалавекам.
Пасля вячэры Майка крадком пайшла праз марозны парк да лазні і ўбачыла праз шкло цёмнага чорнавалосага чалавека сярод венікаў. Ён зірнуў на акно, і напалоханая дзяўчынка кінулася дадому.
Бацька рыхтуе Майку ў дарогу
Раніцай да Майкі прыйшоў бацька, Яраш Раўбіч. Сам-насам з дачкой ён быў ласкавым, хоць у яго вачах адчувалася віна.
Майка гуляла жалезным бранзалетам на яго руцэ, а ён расказаў ёй пра зубра і растлумачыў, што мужчыны Раўбічы па сямейным звычаі носяць жалеза, бо лічаць золата брудным металам. Дачцэ ж ён паабяцаў стары залаты медальён замест згубленага.
Яраш паведаміў, што знаёмы хлопчык Алесь прыслаў па Майку коней і запрасіў яе з маці на Каляды ў Загоршчыну. Сам бацька мусіў ехаць па дваранскіх справах. Калі дачка спытала пра Лазніка, ён спачатку запэўніў яе:
Страшныя бываюць толькі злыя людзі.
Пачуўшы, што Майка бачыла кагосьці ў лазні, Яраш замяўся і прыдумаў, што адзін стары Лазнік усё ж застаўся і прынёс ёй падарункі. Абдымаючы дачку, ён думаў пра тое, што рабіў апошнія гады і што чакае яе, але ведаў: нічога не зменіць. Ён папрасіў Майку не крыўдзіць Алеся; яна паабяцала пастарацца.
Свята ў Загоршчыне
Майка паехала ў зімнім вазку з маці, братам Франсам, малодшай сястрой Наталляй і малым Стасём. У Загоршчыне гасцей сагрэлі і сустрэлі дзеці. Алесь вітаў Майку, але саромеўся яе пацалаваць.
На свята нечакана прыехаў дзед Алеся, стары Вежа, якога госці не бачылі дзесяць гадоў. Ён ласкава сустрэў дзяцей, паабяцаў усыноўленаму Яну Клейну шаблю і заклікаў яго быць сябрам Алеся.
Вежа доўга разглядаў Майку і сказаў, што ёй не хапае даросласці і дабрыні. Абражаная аглядам дзяўчынка вырашыла адыграцца на Алесю, хоць дзед палічыў яе магчымай парай для ўнука. Потым ён бянтэжыў гасцей сялянскай мовай і вострымі заўвагамі, а з дзецьмі вадзіў карагод вакол ялінкі.
Падчас карагода разбілася кітайская ваза. Вежа загадаў захаваць чарапкі і раздаць іх дзецям, каб яны праз сорак гадоў склеілі вазу і не гублялі адно аднаго. Пасля ў палац прыйшлі сяляне з каляднай казой і музыкай. Паводле звычаю, каза з пучком каласоў увасабляла душу нівы і павінна была прынесці добры ўраджай.
Зоркі Майкі і Алеся
Пасля танцаў Алесь і Майка выйшлі ў халаднаватую лоджыю і прытуліліся адно да аднаго перад зорным небам. Яны разважалі, ці жывуць на далёкіх зорках такія самыя дзеці. Алесь расказаў, што бачыць няўзброеным вокам тое, што яго настаўнік заўважае толькі ў трубу, у тым ліку дзве ледзь бачныя зоркі ля Воўчага Вока.
Адгадаўшы Майчыну думку, Алесь прапанаваў назваць гэтыя дзве зоркі іх імёнамі і захаваць гэта ў таямніцы. Майка падхапіла:
Заўсёды-заўсёды,— сказала яна.— Нават калі нас не будзе... праз тысячу год... Зорка — Майка і зорка — Алесь.
Святкі працягваліся ў танцах і катанні на санках, але дзецям асабліва добра было ўдваіх. Алесь расказаў пра сустрэчу з Чорным Войнам. Майку ўразіла яго падабенства да чалавека, якога яна бачыла ў лазні, аднак пра сваё здарэнне яна змаўчала.
Пацалунак у старым пакоі
На чацвёрты дзень Каляд дзеці пайшлі шукаць цікавае ў нежылыя пакоі. Яны знайшлі скрынку з фігуркамі, старыя партрэты і калейдаскоп з каляровымі шкельцамі. Праз сіняе шкло свет здаўся ім мёртвым, праз жоўтае — радасным, а праз чырвонае неба і аблокі сталі страшнымі.
Майка была прыгнечаная, і Алесь нечакана абняў яе і пацалаваў. Яна раззлавалася і адышла. Не ведаючы, як папрасіць прабачэння, хлопчык заўважыў на асветленай заходнім сонцам сцяне яе цёмны вобраз з фіялетавымі валасамі. Ён папрасіў Майку доўга глядзець на яго, а потым на сцяну. Яна таксама ўбачыла яго чорны цень у барвовым адзенні і зразумела, што дарэмна пакрыўдзілася.
Дзеці паўтарылі дослед, але вобразы іх напалохалі. Майка параўнала Алеся з абезгалоўленым прывідам барвянага чалавечка і адразу зразумела, што сказала нешта недарэчнае. Яна папрасіла прабачэння, абняла яго і сама пацалавала.