Каласы пад сярпом тваім (Караткевіч)/Кніга 1/Раздзел 31
з цыкла «Каласы пад сярпом тваім. Кніга 1»
Деление пераказу на раздзелы — умоўнае.
Зборы на першы баль
Майскім вечарам у доме Раўбічаў рыхтаваліся на баль у суседнюю Загоршчыну. Шаснаццацігадовая Майка пасля навальніцы глядзела на сад і радавалася сваёй першай дарослай сукенцы.
У суседнім пакоі нянька Тэкля разбудзіла малую Наталю дзеля малітвы. Пашкадаваўшы сястру, Майка ўзяла яе на рукі і ўпрасіла маці дазволіць Наталі і Стасю таксама паехаць.
Сям’я выехала ў вялікай карэце. Майка чакала нечага шчаслівага, хоць не ведала чаго. З суседскім хлопцам Алесем Загорскім яна за апошнія гады бачылася рэдка: яна вучылася ў інстытуце, ён — у гімназіі. Калісьці яна падарыла яму жалезны медальён, але цяпер ён здаваўся ёй чужым.
Бацька Майкі Яраш Раўбіч глядзеў на дарослых дзяцей і з пакутлівай усмешкай круціў на запясці жалезны бранзалет.
Сустрэча ў Загоршчыне
На ганку асветленага палаца гасцей сустрэлі стары Вежа, Юры і Антаніда Загорскія. Вежа з Раўбічам абмеркавалі царскія словы пра магчымую змену парадку валодання прыгоннымі сялянамі, але абодва ўсумніліся ў шчырасці цара.
Малодшых адвялі ў залу, дзе яны калісьці разбілі вазу. Майка з жалем падумала, што ёй, дарослай, ужо не месца ў дзіцячым пакоі. У бальнай зале яна сустрэла сяброў дзяцінства: Ядзечку, якая прыкметна вырасла, і Янку, які расказаў, што цяпер стаў прыёмным сынам і носіць прозвішча Клейна.
Потым Майка і Алесь убачылі адзін аднаго і ледзь пазналі: абодва пасталелі. Высокі, загарэлы Алесь разгубіўся, пацалаваў ёй руку і нагадаў, што яна не адказала на ягоны ліст.
Яны пайшлі да дзяцей. Алесь ласкава гуляў з малым братам Вацлавам і Стасем, а Наталя прытулілася да Майкі. Калі рукі Алеся і Майкі выпадкова сустрэліся, абое адчулі, што паміж імі адбылося нешта новае і непапраўнае.
Танцы, медальёны і загадкі
Вальс удваіх стаў для іх пакутай: яны трымаліся воддаль, баючыся чужых позіркаў. Каб пазбегнуць Алеся, Майка танцавала з Хаданскім і гусарам Якубовічам. Убачыўшы, што яна выйшла на тэрасу, Алесь пайшоў за ёй.
Алесь сказаў, што памятае Майку, і паказаў яе жалезны медальён з пасмай валасоў. Побач на ланцужку вісеў залаты амулет з выявай конніка, які бараніў авечку. Майка спачатку ўзрадавалася, але потым з рэўнасцю і жаданнем уразіць Алеся папракнула яго за другі медальён. Яна заявіла, што ўжо не ўсё, як раней, і пайшла.
Пазней гулялі ў загадкі: той, хто адгадваў, мог пацалаваць дзяўчыну, якая загадвала. Алесь назваў адказ на загадку Ядзечкі і пад вэлюмам зразумеў, што падабаецца ёй. Майка загадала незразумелую іншым загадку пра чалавека, які нібыта змяняў жалеза на золата. Алесь пазнаў сябе і адгукнуўся.
Пад вэлюмам Алесь не стаў цалаваць Майку. Ён сказаў, што скарыстаў апошнюю магчымасць пабыць з ёй удваіх, і падзякаваў за тое, што яна не выдала нікому іхняй дзіцячай таямніцы. Пасля яны танцавалі паасобку. Майка крыўдзілася, але потым прызнала, што сама дамаглася гэтага: пачуццё да Алеся прыцягвала і палохала яе.
Трывога і бацькаў гнеў
За вячэрай Майка заўважыла, што Алеся няма, а за ім зніклі Ядзечка, Франс і Мсціслаў Маеўскі. Яна выйшла ў парк і знайшла іх каля арэляў. Пры святле зарніц Алесь узлятаў так высока, што здаваўся вышэйшым за дрэвы. Майка бачыла, як Ядзечка цягнецца да яго, і разумела, што Франсу і Мсціславу, якім падабалася дзяўчына, гэта балюча.
Калі Майка папрасіла месца на арэлях, Алесь саступіў ёй і пайшоў. Праз гадзіну на тэрасе яна прызналася маці Алеся, пані Антанідзе, што адчувае сябе няшчаснай. Антаніда пяшчотна адказала, што змагацца з гэтым пачуццём не варта.
Пасля Яраш упершыню так разгневаўся на дачку. Ён заўважыў, што яе паводзіны непрыемныя Юрыю, і загадаў не мучыць Алеся і не гуляць людзьмі. Бацька забараніў Майцы прыязджаць у Загоршчыну і прыгразіў адправіць яе пад нагляд Тэклі ў матчын маёнтак.
У зашклёнай лоджыі Майка заплакала. Ёй здавалася, што дарослыя і нават яна сама не лічаць яе чалавекам, здольным выбіраць. Яна не хацела падпарадкоўвацца пачуццю як лёсу, але не хацела і губляць Алеся. У яе думках пратэст змагаўся з жаданнем:
«Я не хачу! Не хачу! Божа, як я хачу гэтага!»
Ночная сустрэча каля става
Паступова страх і рашучасць Майкі саступілі месца пяшчоце. Яна выйшла ў зорны парк, назбірала ў траве светлякоў і са срэбных ніцей спляла сабе дыядэму з халоднымі зялёнымі агеньчыкамі.
Майку цягнула да става і знаёмай вярбы. Па дарозе яна сустрэла Алеся. Ён усё яшчэ гневаўся і працягнуў ёй жалезны медальён, сказаўшы, што нічога вечнага на зямлі, відаць, няма. Залаты медальён, патлумачыў ён, быў падарункам цёткі, а не іншай дзяўчыны.
Майка падышла і пакорліва прытулілася галавой да ягоных грудзей. Наступілі ноч, світанне і раніца; калі сонца паднялося над дрэвамі, на дно става ляглі цені лісця і белых гарлачыкаў.