Каласы пад сярпом тваім (Караткевіч)/Кніга 1/Раздзел 5
з цыкла «Каласы пад сярпом тваім. Кніга 1»
Падзел пераказу на раздзелы — умоўны.
Новы парадак у палацы
Пасля жыцця ў Азярышчы падлетак Алесь Загорскі асвойваўся ў бацькоўскім палацы. Ён пагарджаў празмернай пяшчотай бацькоў і палацавымі звычаямі, але не заўважаў, як яго паступова выхоўвалі не такім, якім ён хацеў быць сам.
Хлопца палохаў прастор прызначаных яму пакояў. Над ложкам вісела копія старажытнай іконы, звязанай з паданнем пра ягонага продка Глеба: той сілай хрысціў людзей, а потым пакінуў вайсковую службу, стаў манахам і напісаў дзве іконы.
Штораніцы Алеся будзілі нямецкі гувернёр Фельдбаўх і прыгонны слуга Халімон Кірдун. Тоўсты, рухавы немец калісьці пакінуў універсітэт праз збядненне сям’і і ўжо шэсць гадоў служыў у Загорскіх. Цяпер ён імкнуўся за год навучыць хлопца добра размаўляць па-нямецку.
Кірдун мыў і апранаў паніча, бурчучы на гувернёра, якому дазволілі наглядаць за гэтай працай. За сняданкам Алеся чакалі маці і двухгадовы брат Вацак; пазней прыходзіў з аб’езду вясёлы бацька Юрый.
Навука і выхаванне паніча
Пасля сняданку Фельдбаўх вучыў Алеся нямецкай мове, лаціне, матэматыцы і гісторыі. Швейцарскі француз месье Жано займаўся з ім французскай мовай, красамоўствам і прыгожым пісьменствам.
Мовы блыталіся ў хлопца ў галаве. Ён нават пажадаў дрэннага ўраджаю, бо бацька збіраўся пасля яго продажу наняць яшчэ двух настаўнікаў, але адразу пасаромеўся гэтай думкі, успомніўшы Кагутоў.
За ўрокамі ішлі танцы, верхавая язда і фехтаванне. Жано прывіваў вучню вытанчаныя манеры, а грубаваты англічанін Крэбс, які вучыў яго ездзіць верхам, разбураў іх сваімі выбухамі гневу. Алесь схуднеў, але стаў мацнейшы і зграбнейшы, асабліва добра навучыўся фехтаваць. Крэбс таксама ацаніў яго поспехі і казаў, калі хлопец не чуў:
Будзе. Будзе наезнік.
Рэдкі адпачынак і карціна з канём
Нават за абедам Алесь не мог расслабіцца: трэба было памятаць, якім нажом што есці. Ён часта заставаўся галодны, і Кірдун употай прыносіў яму ежу. Гледзячы на хлопца, слуга шкадаваў яго:
За што ж табе, гаротны, пакуты? Божа літасцівы, забіваюць дзіця. Жыўцом ядуць.
Часам Алесь уцякаў да слуг або ў дом даязджага Карпа. Ягоная жонка Анежка частавала хлопца звыклай ежай і так чулліва яго шкадавала, што ён пачынаў плакаць ад жалю да сябе. Але хутка Алеся зноў знаходзілі.
Бацька вадзіў сына па галерэі продкаў і расказваў пра іх, хоць гісторыя роду нудзіла яго самога яшчэ больш, чым Алеся. Затое ў карціннай зале Юрый гаварыў захоплена і перадаваў сыну частку сваёй любові да мастацтва.
Найбольш Алеся прыцягваў «Хлопец з канём» Мантэньі. Хлопец на карціне нагадваў яго самога, а конь — Ургу, які давяраў Алесю. Але важнейшай была невядомая блакітная краіна за яблыняй, куды спакойна крочылі чалавек і белы конь.
У адзінаццаць Алеся клалі спаць. Ён засынаў, задаволены сабой, але ўначы яму снілася ранейшае жыццё: адрына з ластаўчынымі гнёздамі, росныя пракосы, карова ў хляве і малако ў дайніцы.