Каласы пад сярпом тваім (Караткевіч)/Кніга 1/Раздзел 7
з цыкла «Каласы пад сярпом тваім. Кніга 1»
Дзяленне пераказу на раздзелы — умоўнае.
У сонечны ліпеньскі дзень людзі выходзілі з царквы пад звон званіцы. Сярод іх ішоў княжацкі сын Алесь Загорскі, якога чакала цырымонія пострыгу — абрад пераходу з дзяцінства ў падлеткавы ўзрост.
Раней бацька Алеся, князь Георгій Загорскі, патлумачыў сыну, што падчас абраду другі хлопчык патрымае яго пасму, а пазней Алесь зробіць тое самае для яго. Пасля гэтага яны не будуць мець права варагаваць.
Князь не патрабаваў ад хлопцаў сяброўства, але спадзяваўся, што яны пасябруюць: выбраннікам быў Мсціслаў Маеўскі, сын ягонага памерлага найлепшага сябра.
Чаканне сустрэчы
Думкі пра незнаёмага пастрыжнага брата так займалі Алеся, што служба прайшла для яго нібы ў сне. Ён запомніў велізарныя вочы анёлаў на старажытных фрэсках, святочнае адзенне святара і магутны бас дыякана. Хлопчык ведаў, што фрэскі славіліся нават за межамі краю, а святар і дыякан былі вядомыя сваім майстэрствам, але ўсё ж узрадаваўся заканчэнню службы.
Побач з Алесем ішоў яго далёкі дзядзька Пятро Басак-Яроцкі, які мусіў правесці абрад. На поясе ў яго віселі срэбныя нажніцы.
Наперадзе ля вялікага кіліма сабраліся людзі, а на самім кіліме стаяў Мсціслаў з медальёнам на залатым ланцужку. Урачыстасць, здавалася, крыху палохала яго.
Алесь спачатку накіраваўся да гурту, але дзядзька ціха паправіў яго. Як толькі хлопчык ступіў на кілім насустрач Мсціславу, зноў зазвінелі званы. Хлопцы падалі адзін аднаму рукі, а ўсе астатнія, нават бацька Алеся, апусціліся на адно калена.
Братэрскія словы
Басак-Яроцкі назваў продкаў Алеся і загадаў яму апошні раз схіліць галаву. Потым ён папрасіў хлопцаў абняцца і шапнуць адзін аднаму братэрскія словы. Замест урачыстай прамовы Мсціслаў, ледзь стрымліваючы смех, суцешыў новага брата:
— Папаўся? — спытаў малады Маеўскі.— Плюнь. Яны лічаць, што мы зеляпаны, дык давай мо прыкідвацца далей. Хай ужо цешацца.
Алесь адчуў раптоўную сардэчную прыхільнасць да Мсціслава і адказаў, што таксама не надта перажывае. Дарослыя ж замілавана глядзелі на хлопцаў, лічачы іх шэпт праявай пяшчоты. Мсціслаў параўнаў Алеся са шчанюком скоч-тэр’ера: пародзісты сабака, паводле хлопцаў, нават падняты за хвост не вішчыць. Так Мсціслаў заклікаў брата вытрымаць няёмкую цырымонію з гонарам.
Хлопцы не заўважылі, што вусы Басака падазрона паторгваліся. Ён загадаў ім пацалавацца і запомніць, што яны абняліся і сказалі словы братэрства яшчэ дзецьмі.
Пасма і наказ пастрыжнага бацькі
Пасля пацалунку Басак паклаў далонь Алесю на галаву. Ён растлумачыў, што сёння адрэжа толькі адну пасму, а заўтра дзіцячыя доўгія валасы падкароцяць. Калі Алесь стане сапраўдным мужам, ён зможа насіць валасы як захоча.
Узняўшы нажніцы, Басак сказаў, што пасля пострыгу Алесь ужо зможа сядзець разам з мужчынамі. Ён нагадаў хлопцу пра вернасць сваёй зямлі і пра абавязкі перад іншымі, але гонар і чэсць пакінуў у яго ўласным распараджэнні:
Але гонар і чэсць — яны належаць толькі табе і больш нікому.
Басак заклікаў Алеся быць незалежным з моцнымі, братнім з роўнымі, добрым да слабейшых і верным сябрам. Ён таксама казаў, што мужчына павінен быць страшным для ворагаў і не пакідаць абразу без крывавай адплаты. Гэты наказ крануў нават Мсціслава, які стаў сур’ёзным.
Нажніцы ляснулі, і каштанавая пасма ўпала ў далонь дзядзькі. Ён перадаў яе Мсціславу, а той схаваў пасму ў медальён і паклаў яго пад сарочку. Басак абвясціў, што сын князя Загорскага стаў мужам, і заклікаў прысутных памаліцца за яго доўгае жыццё, дабрыню і вялікія здзяйсненні. З-за палаца, з боку магільні, данёсся журботны спеў срэбнай трубы.