Каласы пад сярпом тваім (Караткевіч)/Кніга 2/Раздзел 3
з цыкла «Каласы пад сярпом тваім. Кніга 2»
Дзяленне пераказу на раздзелы — умоўнае.
Сабіна пакідае Загоршчыну
Напрыканцы зімы Таркайлы завезлі на арандаваную ў Загорскіх зямлю матэрыялы і пачалі будаваць сховішчы, бровар, баракі і дамы для работнікаў. Малады Алесь Загорскі часта прыязджаў на будоўлю, каб сачыць за выкананнем кантракта.
Амаль штодня туды прыязджала і Сабіна, пляменніца Таркайлаў. Яна слухала, як Алесь спаборнічаў у дасціпнасці з чэхам-механікам, і яе халодныя вочы цяплелі, калі яна глядзела на хлопца.
Алесь пераконваў сябе, што ранейшае каханне скончылася, але хлусіў сабе. Праводзячы Сабіну дадому, ён раптам змаўкаў і глядзеў у снежную далеч. Дзяўчына разумела, што ён побач толькі знешне. У надзеі, што разлука дапаможа, яна атрымала ад дзядзькоў дазвол паехаць у Пецярбург, пакуль для яе не пабудуюць дом у новым пасёлку.
Чуткі і вестка пра заручыны
За дзень да ад’езду Сабіны ў Загоршчыну прыехаў Мсціслаў Маеўскі, пастрыжны брат і сябар Алеся. Яго ўстрывожылі чуткі пра сумесныя прагулкі Алеся і Сабіны.
Мсціслаў папярэдзіў, што Таркайлы ставяць свае інтарэсы вышэй за сяброўства. Ён расказаў і пра чуткі, якія дайшлі да Раўбічаў: нібыта Алесь аддаў зямлю танна, бо збіраўся парадніцца з Таркайламі, а яго бацька Юрый загадзя ўхваліў гэты намер.
Да таго часу, паводле Мсціслава, яшчэ заставалася надзея памірыць Алеся з Міхалінай Раўбіч. Пасля сур’ёзнай размовы з Біскуповічам яе бацька пачаў разумець, што ранейшыя абвінавачванні былі плёткамі. Але новая гісторыя дайшла і да Міхаліны, а людзі, якія верылі ў невінаватасць Алеся і Гелены, цяпер маўчалі.
Алесь быў узрушаны: ён нічога не меў з Сабінай, але не бачыў, як растлумачыць гэта людзям, якія паверылі паклёпу. У гневе ён адмовіўся вяртаць Міхаліне медальён і заявіў, што ажэніцца з беднай простай дзяўчынай. Мсціслаў паверыў яму, але паведаміў, што Міхаліна ўжо дала згоду Іллю Хаданскаму, які прызнаўся ёй у каханні. Заручыны прызначылі праз месяц.
Алесь назваў учынак Міхаліны несправядлівасцю. Мсціслаў, абараняючы яе, прыгразіў яму, але раптам убачыў ягоны боль. Алесь жа зразумеў, што пастрыжны брат таксама кахаў Міхаліну, і папрасіў яго перашкодзіць шлюбу з Хаданскім. Мсціслаў адказаў:
— Ніколі,— сказаў Мсціслаў.
На наступны дзень Мсціслаў усё ж расказаў Міхаліне пра сапраўднае жыццё Алеся і невядомага ворага, які наўмысна яго ганьбіў. Ён прапанаваў ёй памірыцца з Алесем, але яна хавала крыўду за абыякавасцю і лічыла, што разрываць заручыны ўжо позна. Размова нічога не змяніла.
Дзедава суцяшэнне
Алесь больш не мог заставацца ў Загоршчыне. Пасля доўгіх конных паездак па палях і лясах ён вяртаўся ў Вежу стомлены і галодны. Там у бібліятэцы яго суцяшаў дзед, пан Даніла.
Алесь не адважыўся б так размаўляць з бацькамі, але ад дзеда яму не трэба было нічога хаваць. Даніла ведаў, што ўнук мусіць сам перажыць свой крызіс і знайсці выйсце. Ён нагадаў Алесю, што заручыны яшчэ не вяселле, і сказаў:
Разумееш, на зямлі існуе адзіная непапраўнасць, адзіная незваротнасць. Гэта смерць. Пакуль яна не прыйшла — усё можа змяніцца тваёй воляй або капрызам лёсу.
Калі Алесь спытаў, навошта тады мучыцца, дзед адказаў, што сапраўднае каханне не шукае лёгкасці. Ён параўнаў яго з далёкім агнём: чым мацней чалавек змерзне па дарозе, тым больш будзе шчасце сагрэць каля яго рукі. Ад дзедавага разумення Алесю зрабілася лягчэй.
Вясновыя вандроўкі Алеся
Тым часам снег паступова сыходзіў, на курганах чарнела вільготная зямля, а хлопцы і дзяўчаты ад поўдня да першай зоркі гукалі вясну. Алесь шукаў палёгкі ў бясконцых конных вандроўках. Часта ён выязджаў з самай раніцы без сняданку, абмінаў вёскі і вялікія дарогі, сам не ведаючы, куды імкнецца.
Вакол ажывала прырода: над снегам спяваў жаўрук, крычалі гракі, на вербах з’яўляліся коцікі. Але сярод гэтай прасторы Алесь адчуваў, што яму самому няма месца. З курганоў да яго даляталі галасы дзяўчат, якія гукалі вясну:
А ўжо, дзеў-кі, вя-асна ідзе!!!
Увечары свежае паветра таксама не прыносіла спакою. Алесь зноў пускаў каня ў скокі, але з розных курганоў яму адказвалі ўсё новыя галасы, што прасілі ключоў адамкнуць зямлю і выпусціць траву. У яго балела галава, грудзі поўніліся чаканнем, а скакаць далей ужо не было куды.